جشنوارهای با دو روایت؛ هنر روی صحنه، تنش در حاشیه
وفا رحیمی – روزنامهنگار
جشنواره تئاتر کوردی، پس از ۲۷ سال برگزاری، جدای از ضعف در جریان سازی و گفتمان محوری در سطح جهانی، هنوز به جایگاهی نرسیده است که بهصورت منظم، یکنواخت و بدون حاشیه برگزار شود.
این رویداد فرهنگی هر ساله با چالشهای جدی مواجه است؛ چالشهایی که یکی از مهمترین آنها اختلافنظر هنرمندان سقزی بر سر انتخاب دبیر جشنواره است. در بیستمین دوره، این اختلافات عمیقتر شد و به عدم شرکت درجشنواره از سوی تعدادی از هنرمندان سقزی انجامید.
میتوان گفت جشنواره تئاتر کوردی امروز به جوانی دارای ظرفیت های بالقوه تشبیه نمود که دارد قربانی برخی تصمیم گیری های یک طرفه مسئولان و اختلافات والدین خود شده و هنوز نتوانسته هویت و جایگاه واقعیاش را بالفعل نماید. شاید این تعبیر اغراقآمیز به نظر برسد، اما پس از برگزاری جشنواره، واقعیتی تلخ و نگرانکننده را آشکار میکند.
جشنواره مظلوم تئاتر کوردی هر سال قربانی تنشها و اختلافاتی میشود که هیچ سودی برای آن ندارد و صرفاً به میدان منازعات مدیریتی، بهویژه بر سر انتخاب دبیر جشنواره، تبدیل شده است. گویی تمام دغدغهها به انتخاب دبیر خلاصه شده؛ انتخابی که هر سال حاشیه میآفریند و تأثیری منفی بر کیفیت و نحوه برگزاری جشنواره میگذارد.
این در حالی است که انتظار میرود دغدغه اصلی هنرمندان، خلق آثار نو، گفتمان سوزی، تقویت جریان و هویت تئاتر کوردی، ارتقای کیفیت جشنواره و تمرکز بر فعالیتهای هنری باشد، اما متأسفانه همهچیز در سایه انتخاب دبیر قرار گرفته و اصل ماجرا به حاشیه رانده شده است، جشنوارهای که انتظار میرفت به محور همدلی و انسجام هنرمندان عرصه های مختلف تبدیل شود، اما اکنون تا حدودی به میدان رقابت های تنش زا، تضاد و شکاف بدل شده است.
جشنواره تئاتر کوردی، بهعنوان یکی از رساترین تریبونهای فرهنگی کوردها، میتواند بستر تبادل اندیشه، همدلی، برادری و حرفهایگری باشد تا از ظرفیت و توان هنرمندان به درستی بهره گرفته شود. با این حال، به نظر میرسد هنوز درک مشترکی از جایگاه واقعی تئاتر و اهمیت این جشنواره شکل نگرفته است.
این فستیوال میتواند برند هنری و مایه افتخار سقز باشد؛ شهری که هر سال میزبان جمع کثیری از کوردهای سراسر جهان است. اما متأسفانه هر سال زخمهای کهنه دوباره سر باز میکنند و این زخمها هنوز بر پیکر تئاتر کوردی التیام نیافتهاند.
این رویداد فرهنگی سالانه با مشکلاتی چون تأمین اعتبار، اختلافنظر هنرمندان بر سر انتخاب دبیر سقزی یا غیرسقزی، کمبود تجهیزات مناسب در سالنها، سیاستگذاریهای نادرست، ضعف آرشیو و تحقیقات کاربردی و ساختار معیوب مواجه است.
جشنواره تئاتر کوردی سقز، انحصاری نیست
بیتردید جشنواره تئاتر کوردی حاصل سالها تلاش هنرمندان دغدغهمند سقزی است که با سختی فراوان آن را به دوره بیستم رساندهاند، اما این تصور که جشنواره صرفاً متعلق به سقز است، اگرچه سقز به عنوان پایتخت جهانی تئاتر کوردی مطرح شده اما باید از ظرفیت و توانمندی تمام هنرمندان و شهرستان ها در این حوزه استفاده شود ولی از سوی دیگر هم نباید به بستری برای شکاف بین هنرمندان تبدیل شود.
پس از گذشت بیست سال، شاید زمان آن فرا رسیده باشد که نشستهای تخصصی آسیبشناسی و سیاستگذاری با حضور مسئولان، هنرمندان و صاحبنظران برگزار شود تا به درک مشترکی از شیوه برگزاری، سیاستهای کلان و تدوین آییننامهای مشخص برای جشنواره دست یابند؛ آییننامهای که مانع برگزاری سلیقهای جشنواره در هر دوره شود.
میتوان پیشنهاد داد که جشنواره به مدیریت شهری سقز همچون بسیاری از کشورهای توسعه یافته واگذار و یا به یک شورای پنجنفره از هنرمندان سپرده شود تا هر سال یکی از اعضا بهعنوان دبیر انتخاب شود و سایر اعضا با قدرت از او حمایت کنند. چنین ساختاری میتواند به انتقال تجربه، افزایش انسجام مدیریتی و جلوگیری از بینظمی و فقدان استراتژی در برگزاری جشنواره کمک کند.
زیباییهای هنر تئاتر در تقویت زبان کوردی
نکته قابل توجه جشنواره تئاتر کوردی، اجرای قابلقبول هنرمندان به زبان کوردی و استفاده از پوشش فاخر کوردی است که با تنوع گویشها، بهویژه کرمانجی و سورانی، همراه شده و بر زیبایی جشنواره افزوده است.
حضور هنرمندانی از دهوک، ههلبجه، کرمانشاه، بیجار، ارومیه و مهاباد، جایگاه جشنواره را تقویت کرده و به غنای گویشهای زبان کوردی کمک شایانی کرده است. نمایشهای این دوره برگرفته از داستانهای تاریخی، اسطورهها و رنجهای یک ملت بود که بهخوبی و با زبان هنر روایت شد.