سەی براییمی سەقزی کێ بوو؟
– ڕەسووڵ میرزاپوور
ئەم نوسراوەم بە بۆنەی کۆچی دوایی هونەرمەند و موتریبی گەورەی کورد ئوستاد سەی برایمی سەقزی نوسیە.
قسەکانم بە غەزەڵێکی مەولانای ڕوومی دەس پێ ئەکەم:
خدایا مطربان را انگبین ده
برای ضرب دست آهنین ده
چو دست و پای وقف عشق کردند
تو همشان دست و پای راستین ده
چو پر کردند گوش ما ز پیغام
توشان صد چشم بخت شاه بین ده
کبوتر وار نالا نند در عشق
تو شان از لطف خود برج حصین ده
ز مدح و آفرینت هوش ها را
چو خوش کردند همشان آفرین ده
جگرها را زنغمه آب دادند
ز کوثرشان تو هم ماء معین ده
خمش کردم کریما حاجتت نیست
که گویندت چنان بخش و چنین ده
موتریب به مەعنی گۆرانی بێژ یا ساز لێدەرە یا نەوازەندەیە. یانی کەسێک کە بە ساز و ئاواز و گۆرانی، شادی بخولقێنێ.
دیارە لە دنیا خەم فراوانە و شادی کەمە.
جا، کەسێ کە بتوانێ دڵی خەڵک شادکا، هونەری کردە.
هونەر، یەعنی ئەنجام دانی کارێک بە چالاکی و بە جوانی و بە مەهارەت. بێ هیچ عەیب و نەقس و ئیرادێک.
کەم کەس هەیە بە ئەندازەی موتریب حەز بە شادی و دڵخۆشی خەڵک بکات.
شێعرێکی عامیانەی فارسی ئاوا ئێژێ:
گدایان بهر روزی طفل خود را کور می خواهند
طبیبان جملگی خلق را رنجور می خواهند
گمانم مرده شویان راضیند بر مردن مردم
بنازم مطربان کاین خلق را مسرور می خواهند
لەیرا بەوە ئەگەین کە دڵی موتریبان بۆ خەڵک چۆنە و چەنێ خواهانی شادی و دڵخۆشین بۆیان و تەنیا لە فکری سوود و بەهرەی شەخسی خۆیانا نین.
ئەگەر تماشای دیوانی شەمسی تەبرێزی بکەین کەلیمەی موترێبی ئەونە زۆر تیایە کە ئاسان حەساو ناکرێ.
مەولەوی کوردیش دیوانەکەی پڕە لە شێعر هاێی کە بە جۆرێ باسی موسیقی تیایە. مەولەوی بۆ نەجات بوون لە دەس دڵناڕەحەتی خۆی پەنا ئەبات بۆ موتریب و پێی ئێژێ:
موغەننی لێدەر یەک ئیمشەو سازان
بەشقی ئەو کەسەی تۆش ئاوات وازان
بەڵکە خەمانم تۆ دەری وە باد
هەی های جوانم فرێم هەن موراد
یا لە جێێکی تر، لە پارچە شێعرێکی دە بەیتیا حاڵی خۆی ئاوا بەیان ئەکا:
ئەمجار سەخت تەرەن زامم جە جاران
چڵ مەدۆ دایم چون گەستەی ماران
هەر وە زۆر مەندەن ڕای ئامای نەفەس
تای ڕیشەی تاقەت شیەنم جە دەس
بڵێسەی فیراق سۆچنان جەستەم
ناسۆرەن زامان گاز خەم بەستەم
دووی کەواو دڵ پۆشان سەر هەردان
زەرد کەردەن ڕوخسار پایز دەردان
سەرسامەن عاڵەم یەکسەر جە ناڵەم
فەڵەک مۆرەی بەد شانا وە تاڵەم
مەینەت سەربەرزەن شادیم زگارەن
ساقی جامەکەت ئەمجار وەکارەن
بۆرێ وە مەجلیس لابەر پەردەی شەرم
وە دەورێ دیسان بەزمێ کەرمێ گەرم
تا موتریب وەساز حەنجەرەی بێ گەرد
هۆردۆ مەقامێ، دەوا کەرۆ دەرد
بەڵ ناگا، نەی چی بەێۆ جەلاوە
وە مەقامەکەی قەقنەس ئاساوە
بەزمێمان جەم بۆ چون هەردەجاران
بنۆشن جامێ وە یاد یاران
وەختێ کە دڵ ئەیەین بە هەر دوو مەولەویەکە. بۆمان دەرئەکەوێ ئەو گەورە شاعێر و ئەدیبانە لە زەمانی خۆیانا، داوای موسیقیان لە کەسانێ وەکو سەی برایمی سەقزی کردە کە موسیقیان بۆ لێبەن و گۆرانیان بۆ بخوێنن و دڵیان ئارام کەنۆ و دڵخۆشیان کەن.
وەختێ کە تماشای جەمعیەتی بیس، سی هەزار نەفەری خەڵک ئەکەین کە بۆ بەڕێ کردنی موتریبی ئازیزی خۆیان، لە تەواوی شارە کوردنشینەکانی کوردستانۆ ڕوویان کردە لە سەرقەورانەکەی سەقز، ئەندازەی خۆشەویسی و مەحبووبیەتی ئەم هونەرمەندە مان بۆ دەرئەکەوێ و
لەگەڵ ئەوەیشا ئەلاقەی خەڵک بە موسیقیمان بۆمەعلووم ئەکا
لە ڕاستیشا کۆبوونەوەی ئەم جەمعیەتەمان بۆ مەعنا دار ئەکا. کە بەڕاسی خەڵک قەدری موسیقی و ئەو هونەرمەندانە ئەزانن کە دڵیان شاد ئەکەن.
ئاغە سەی برایم واقێعەن هونەرمەند بوو چونکا ئەیزانی و ئەیتوانی دڵی خەڵک شاد کا. بەهرەیەکی خودایی لە دروسکردنی شێعر و گۆرانیا بوو.
دەنگی لە لەحازی موسیقێۆ خۆش و بەر بڵاو بوو. هەم لە دەنگی بەم هەم لە زیرا، دەنگی بەقووەت و پڕ هێز بوو. ڕیزەکاریە کانی مێلۆدی و نەغمەی جوان و بە درووسی ڕەعایەت ئەکرد و لە کاری خۆیا کامڵەن ئوستاد بوو.
زەرب لێدانەکەی یەگجار جوان و پڕ بوو، بە جۆرێ کە ئەتوانین بێژین لە حەددی نەرمەنەیەکەی ئوستاد کاکە عوسمانە سوورا بوو( ناویان لە یەک دوور بێ.)
کە لەیرا سەرەخۆشی لێ ئەکەم بۆ لەدەسدانی ئەو ڕفێق و هاوکارە ئازیزەی و داوای عەمردرێژی بۆ ئوستاد کاکە عوسمانە سوور ئەکەم.
هەر وەها سەرخۆشی لە هونەرمەند کاکە سالار و مناڵەکانی تری ئاغەسەی برایم و هونەرمەندان و خەڵکی کوردستان ئەکەم.
بزانین بە غەیرەز هونەری موتریبی چ شتهاێیکی تر ئەم پیاوەی لە ناو خەڵکا ئەونە خۆشەویس کردبوو.
بەر لە درێژە پێدان بەم باسە حەز ئەکەم لە ئوستاد کاکە ڕەشی فەیزنژاد تەشەکور بکەم کە منی لە گەل ئاغا سەی براییم ئاشنا کرد. کاکە ڕەشی پەی بە گەورەیی ئەم هونەرمەندە بردبوو و زۆری خۆش گەرەک بوو. کە لەیرا لازم ئەزانم سەرەخۆشی لێبکەم و ئارەزووی دڵخۆشی و عەمری درێژی بۆ بکەم.
کاکە سەی برایم پیاوێکی بە موحیببەت و بە وەفا بوو.
بەغەیری ئەوە شەریکی شادی خەڵک بوو، هەر بە
و ئەندازە بە خەمیشیانۆ بوو.
مێهمان دۆس و تەبع گەورە و قسە زان و قسە خۆش و پیاوی مەجلیس بوو.
ئاشقی شاری سەقز و خەڵکەکەی بوو. و ناسناوی سەقزی بۆ خۆی هەڵبژاردبوو.
وەختێ باسی کەسێک بکرایێ کە خۆی زەماوەنەکەی بۆ گێڕابوو، ئەیوت خۆم ژنم بۆ هێنا. وەکو باسی برا یا کوڕی خۆی بکات.
تا ئەو جێگەی من بزانم هیچوەخت بە باڵای کچ و ژنی کەسا گۆرانی نەئەوت و هەمیشە ڕەعایەتی ئەدەب و ئێخلاقی ئەکرد.
ڕۆحی شاد بێت.
کەسێ کە بتوانێ موتریب بێت و دڵی خەڵک شاد کا بەڕێزە و جێی شانازیە.