نهضت ملی مسکن در سقز؛ ۵ سال انتظار، زمینهای بلاتکلیف و آوردههای سنگین
– محسن مصطفایی
سقزرووداو | گزارش
نهضت ملی مسکن در سقز، پس از سالها وعده و اعلام آمارهای مختلف، همچنان با یک پرسش اساسی روبهروست: سرنوشت متقاضیانی که از سال ۱۴۰۰ تأیید شدهاند اما هنوز زمین مشخصی برای ساخت واحدشان ندارند، چه میشود؟
بنابر آمارهای اداره کل راه، در شهرستانی که بیش از ۳۳ هزار نفر برای مسکن ملی ثبتنام کردهاند و حدود ۱۳ هزار واحد پس از غربالگری تأیید شده، تأمین زمین همچنان یکی از گرههای اصلی پروژه است؛ آنهم در شرایطی که هر سال تأخیر، به معنای افزایش هزینه ساخت و سنگینتر شدن آورده متقاضیان است.
زمین هست یا هنوز باید منتظر ماند؟
در سالهای گذشته از اراضی مختلفی برای اجرای طرح مسکن در سقز سخن گفته شده؛ از پشت شهرک گولان تا دشت کهریزه و تاوهقران.
بخشی از این اراضی نیازمند طی مراحل قانونی و بررسی در کمیسیون ماده ۵ است.
از سوی دیگر، مدیرکل سابق راه و شهرسازی کردستان از تأمین ۸۲ هکتار زمین برای تسریع اجرای طرح خبر داده بود؛ زمینی که قرار بود پس از الحاق به محدوده شهر وارد مرحله تهیه طرح تفکیکی شود. همچنین از تأیید ۱۱۲ هکتار در کمیسیون ماده ۵ و پیگیری برای نهاییسازی واگذاری حدود ۱۰۸ هکتار دیگر سخن گفته شده است.
اما میان این اعداد و آنچه متقاضی در میدان میبیند، فاصلهای جدی وجود دارد.
اگر زمین تأمین شده، دقیقاً کجاست؟ چه میزان از آن آماده واگذاری است؟ چند واحد روی این زمینها قابل ساخت است و متقاضیان چه زمانی میتوانند نتیجه این وعدهها را ببینند؟
مسئله متقاضی، صرفاً اعلام «تأمین زمین» نیست؛ زمین باید تعیین تکلیف، واگذار و آماده ساخت شود.
تأیید در ۱۴۰۰؛ انتظار تا ۱۴۰۵
برای بخشی از متقاضیان، این انتظار دیگر چند ماه یا یک سال نیست.
پروندههایی که از سال ۱۴۰۰ تأیید شدهاند، هنوز در انتظار تعیین تکلیف زمین هستند.
۵ سال در اقتصاد تورمی ایران زمان کمی نیست
قیمت مصالح، دستمزد، هزینه آمادهسازی زمین و اجرای زیرساخت در این فاصله افزایش یافته و هر روز تأخیر میتواند هزینه بیشتری را به پروژه تحمیل کند؛ هزینهای که در نهایت ممکن است در قالب افزایش آورده به متقاضی منتقل شود.
اینجا پرسش ساده است:
متقاضیای که ۵ سال پیش تأیید شده اما پروژهاش به دلیل مشکلات اداری، زمین یا آمادهسازی آغاز نشده، چرا باید تمام تبعات افزایش هزینه ناشی از گذشت زمان را تحمل کند؟
️ پروژه ۱۲۰۰ واحدی؛ پنج سال ساخت و هنوز پایان راه مشخص نیست
در سوی دیگر ماجرا، پروژه ۱۲۰۰ واحدی سقز قرار دارد؛ پروژهای که بیش از پنج سال از آغاز آن میگذرد و همچنان ادامه دارد.
طولانیشدن اجرای پروژه در کنار تورم مصالح ساختمانی، مستقیماً بر هزینه تمامشده اثر گذاشته و فشار مالی بیشتری بر متقاضیان وارد کرده است.
آوردهای که در ابتدای پروژه برای یک خانوار قابل پرداخت بود، امروز ممکن است به رقم بسیار سنگینتری تبدیل شده باشد.
برخی متقاضیان نیز میگویند برای پرداخت آورده با ابهامهایی درباره هزینه نهایی واحد و رقم واقعی مورد نیاز تا زمان تحویل مواجهاند.
از طرف دیگر، تأخیر در پرداخت آورده برخی متقاضیان موجب اخطار و حتی طرح موضوع حذف و جایگزینی شده است.
اما یک پرسش مهم همچنان باقی است:
وقتی پروژه سالها طول کشیده، سهم متقاضی از تأخیر چقدر است و سهم مدیریت پروژه و دستگاههای مسئول چقدر؟
زمین نامناسب؛ هزینهای که از ابتدا قابل پیشبینی نبود؟
یکی از دلایل مطرحشده برای کندی پروژه، شرایط دشوار توپوگرافی برخی اراضی است.
مدیرکل سابق راه و شهرسازی کردستان پیشتر اعلام کرده بود که در برخی اراضی ملی سقز و سنندج، عملیات خاکبرداری به دلیل شیب و شرایط زمین میتواند تا حدود ۶۰ متر برسد و در بعضی نقاط نیز اجرای شمع و دیوار حائل ضروری است.
این توضیح، بخشی از واقعیت فنی پروژه را روشن میکند؛ اما یک سؤال مهمتر را به وجود میآورد:
آیا پیش از انتخاب این زمینها، هزینه واقعی آمادهسازی، خاکبرداری، پایدارسازی و ایجاد زیرساخت محاسبه شده بود؟
و اگر این مشکلات از ابتدا قابل پیشبینی بود، چرا با وجود هشدارهای کارشناسان و رسانهها، مسیر اجرای پروژه در این اراضی ادامه پیدا کرد؟
این پرسشها امروز بیش از گذشته نیازمند پاسخ روشن مسئولان وقت استان و فعلی راه و شهرسازی است.
مسکن ارزان؛ با آوردهای که هر روز گرانتر میشود
فلسفه طرح نهضت ملی مسکن، کمک به خانهدار شدن خانوارهایی است که توان خرید مسکن در بازار آزاد را ندارند.
اما برای متقاضی سقزی، مسئله فقط «داشتن واحد» نیست؛ مسئله توان پرداخت هزینه آن واحد است.
وقتی پروژه سالها طول میکشد، تورم مصالح افزایش مییابد و هزینههای ساخت بالا میرود، فاصله میان توان مالی خانوار و آورده مورد نیاز نیز بیشتر میشود.
بنابراین سرعت اجرای پروژه، صرفاً یک شاخص عمرانی نیست؛ یک مسئله اقتصادی و اجتماعی برای هزاران خانوار است.
زیرساخت؛ خانه بدون آب و برق و راه چه فایدهای دارد؟
حتی اگر زمین تعیین تکلیف شود و ساختمانها ساخته شوند، مسئله زیرساخت باقی است.
آب، برق، گاز، فاضلاب، راه دسترسی و خدمات عمومی باید همزمان با توسعه سکونتگاههای جدید تأمین شوند.
تأخیر در هرکدام از این بخشها میتواند زمان بهرهبرداری از واحدها را افزایش دهد و هزینه جدیدی بر پروژه تحمیل کند.
شفافیت در واگذاری؛ مطالبهای فراتر از شایعه
موضوع دیگری که در سالهای گذشته در فضای عمومی سقز مطرح شده، نحوه واگذاری برخی اراضی دولتی و معیارهای اولویتبندی است.
ادعاهایی درباره واگذاری برخی اراضی به کارکنان دستگاهها یا افراد خاص مطرح شده که برای اثبات یا رد آنها نیازمند بررسی رسمی و مستند است؛ اما همین ابهامات نشان میدهد فرآیند واگذاری زمین باید تا حد امکان شفاف باشد.
لذا در پایان بادآوری مینماید که مردم حق دارند بدانند:
زمین بر اساس چه اولویتی واگذار میشود؟
چه تعداد زمین واگذار شده است؟
گیرندگان زمین چه کسانی و بر اساس چه ضوابطی انتخاب شدهاند؟
و سهم متقاضیان تأییدشده نهضت ملی مسکن از این اراضی دقیقاً چقدر است؟
شفافیت در این زمینه میتواند بسیاری از ابهامات و پرسشهای موجود را پایان دهد.
مسئله فقط «کمبود زمین» نیست
تصویر موجود از نهضت ملی مسکن سقز، مجموعهای از مسائل بههمپیوسته را نشان میدهد:
۳۳ هزار متقاضی، حدود ۱۳ هزار واحد تأییدشده، سالها انتظار برای بخشی از متقاضیان، پروژه ۱۲۰۰ واحدی با بیش از پنج سال سابقه، زمینهای نیازمند تعیین تکلیف، مشکلات توپوگرافی، افزایش هزینه مصالح، فشار بر آورده خانوارها و چالش زیرساختها.
در مقاطعی، پیشرفت فیزیکی پروژههای مسکن سقز حدود ۴۵ تا ۴۸ درصد اعلام شده است؛ اما برای خانوادهای که سالهاست منتظر خانه است، سؤال اصلی درصد پیشرفت روی کاغذ نیست.
سؤال این است:
خانه چه زمانی تحویل میشود و متقاضی تا آن روز دقیقاً چقدر باید پرداخت کند؟
اکنون انتظار از مسئولان راه و شهرسازی و دستگاههای مرتبط، نه اعلام دوباره کلیات، بلکه ارائه جدول زمانبندی، آمار دقیق زمینهای قابل واگذاری، تعداد واحدهای در حال ساخت، میزان پیشرفت واقعی هر پروژه، هزینه تمامشده و برآورد نهایی آورده متقاضیان است.
متقاضیان سقزی سالهاست در صف ایستادهاند؛ آنچه امروز نیاز دارند، وعده جدید نیست؛ عدد، زمان و پاسخ روشن است.
سقزرووداو