رنگ قرمز بر نقشه توسعه؛ روایت اسفالت‌نشده کوردستان و سقز
سقزرووداو- نگاهی به نقشه «برخورداری استان‌های کشور از لحاظ تعداد روستاهای بالای ۲۰ خانوار دارای راه آسفالته» از سوی وزارت راه و شهرسازی، کافی است تا عمق یک واقعیت تلخ روشن شود: کوردستان با ۷۳.۶ درصد در گروه قرمز، یعنی پایین‌ترین سطح برخورداری کشور (۶۷.۱ تا ۷۳.۶ درصد) قرار گرفته است. این در حالی است که همسایگان کوردستان وضعیت به‌مراتب بهتری دارند: کرمانشاه ۹۴.۱ درصد، همدان ۹۵.۱ درصد، زنجان ۹۴.۱ درصد و آذربایجان غربی ۸۳ درصد. میانگین کشوری نیز حدود ۸۵ درصد است. تنها استان‌هایی که در این نقشه هم‌تراز کوردستان دیده می‌شوند، کرمان و جنوب سیستان‌وبلوچستان هستند؛ یعنی کوردستان یکی از سه نقطه محروم کشور در شاخص راه روستایی آسفالته است.
۵۰۰ کیلومتر راه خاکی؛ سهم روستاهای سقز از توسعه
اما ماجرا وقتی به شهرستان سقز می‌رسد، تلخ‌تر می‌شود. بر اساس گزارش‌های استانی و محلی، تنها حدود ۶۰ درصد روستاهای بالای ۲۰ خانوار سقز و ۴۰ درصد روستاهای زیر ۲۰ خانوار آن راه آسفالته دارند. در شاخص کل راه‌های روستایی، سقز فقط حدود ۵۰ درصد برخورداری دارد. این اعداد از میانگین استان کوردستان (۷۳.۶ درصد) و میانگین کشوری (حدود ۸۵ درصد) فاصله چشمگیری دارند. نزدیک ۵۰۰ کیلومتر راه روستایی سقز هنوز آسفالت نشده است؛ ۵۰۰ کیلومتری که هر روز اهالی روستاها را در گردوغبار، گل‌ولای و جاده‌های خطرناک گرفتار می‌کند.
اعتبارات قطره‌چکانی و چشم‌انداز بیش از ۲۰ سال انتظار
ریشه این وضعیت را باید در بودجه و اولویت‌ها جست‌وجو کرد. به گفته مدیرکل راهداری در سال گذشته، برای آسفالت ۱٬۲۲۳ کیلومتر راه روستایی باقی‌مانده در استان کوردستان، حدود ۱۸۹ هزار میلیارد ریال اعتبار لازم است؛ اما تنها ۵ درصد این رقم، معادل ۹٬۴۷۰ میلیارد ریال، تصویب شده است. با این روند، تکمیل راه‌های روستایی کوردستان بیش از ۲۰ سال طول می‌کشد. این یعنی نسل‌های بعدی روستاییان کوردستان نیز ممکن است همچنان در انتظار جاده‌های آسفالته بمانند.
توسعه در سایه اولویت‌گذاری‌های نامتوازن
این وضعیت را می‌توان حاصل مجموعه‌ای از عوامل دانست: توزیع نامتوازن اعتبارات ملی، کمبود بودجه، غلبه نگاه جناحی و جزیره‌ای بر نگاه توسعه‌ای به کوردستان، ضعف مدیریت و اولویت‌گذاری و نبود شفافیت کافی در قراردادها و عملکردها. تا وقتی مسیر روستا خاکی است، دسترسی به مدرسه، درمانگاه، بازار و خدمات اورژانسی نیز دشوارتر می‌شود. زمستان‌های سرد و برف‌گیر سقز این محرومیت را چند برابر می‌کند؛ جاده‌ای که در تابستان هم آسفالت ندارد، در زمستان ممکن است عملاً ارتباط روستا را مختل کند.
اسفالت راه روستایی؛ حق دسترسی به توسعه
کوردستان و سقز نه هدیه می‌خواهند و نه شعار؛ آن‌ها حق بدیهی خود را می‌خواهند: راه آسفالته روستایی. دولت و مجلس باید فراتر از وعده‌های سالانه، بسته‌ای ویژه، اعتباری و زمان‌بندی‌شده برای آسفالت راه‌های روستایی کوردستان، به‌ویژه سقز، تصویب کنند. مسئولان استان نیز باید به‌جای آمارسازی و افتتاح‌های نمایشی، گزارش دقیق «روستا به روستا» از میزان پیشرفت واقعی پروژه‌ها ارائه دهند.
رنگ قرمز روی نقشه، رنگ سرخ محرومیت است؛ وضعیتی که کوردستان و سقز شایسته آن نیستند. اسفالت راه روستایی، نه پروژه‌ای لوکس، بلکه حقی اساسی برای دسترسی به توسعه است.