چاڵی چەپڵە
– حەسەن ئەمینی سەقز
بێ شک کۆبوونەوەو بیروڕاگۆڕینەوە یەکێک لە دەسکەوتە هەرگرینگەکانی کۆمەڵگای پێکەوە بوون و پێکەوە ژیان و گوزەرانە بەتایبەت لە ژیانی شارنشینی دا کە ئینسانەکان بەهۆی کێشەو ململانێ و فڕکەفڕک وهەڵات هەڵاتی رۆژانەی ژیان کەمتر ئەیانپەرژێتە ئاخافتن و راوێژو بیروڕاگۆڕینەوە کە ئەم بیروڕاگۆڕینەوە بۆنووسەروداهێنەروخوڵقێنەری ئەدەبی و هونەری ئەگەر تەنانەت ببێتە دەمەقاڵەیش دیسان یەک لە پێوێستی یە هەرە توخمەو کاریگەرەکانە .
دیارەمرۆڤ بەگشتی هەمیشە حەزی لە ئافەرین و باریکەڵاو چەپڵەو ئەشهەدووکێشانە لە دەوری کاروکردەوەی کە ئەگەر خوڵقێنەرو داهێنەریش بێ ئەوە پتر لەخەڵکی ئاسایی خوڵیای پیاهەڵدان و لەبەرمرانی ئەم و ئەوە
کوردستان و نووسەروهونەرمەندی کوردیش وەک سووچێک لەم گۆی زەوی یە بەدوور لەم حەزوخولیایە نیە
ئەزموونی کۆڕکۆبوونەوەو هەڵسەنگاندن و نرخاندی بەرهەم و داهات و هەڵس وکەوتی مرۆڤ ونەبێ شتێکی تازەبێ هەرلەکۆنەوە بوەو هەتا ئێستایش لەکوردستان بەتایبەت لەگوندەکان لە ساکارترین شێوەی خۆیدا هەبوەوهەیە زستانان لەبەربەڕۆژکەو وەرزەکانی دیکە لە سەربانی مزگەوت و بەر حەوزو کانانی کە “سەکۆ”شیان پێ دەکوت یان لە نێو حوجرەی فەقێیان و سوختەکان دا کە لە هەندێ شوێندا “چەقەخانە”شیان پێ دەگوت چەخماخەی چەلەحانێ و تاوتوێکردن بەردەوام لێدراوەو لەنادڵی تاریکترین سەردەم و بێ ئیمکاناتیدا شرۆڤەو هەڵسەنگاندنی بابەتە ئەدەبی و هونەریەکان کراوەو هەتا رادەیەک دڵ ئێشان و زیزبوون و دەنگدابڕانیشی لێ کەوتەوەتەوە.
ئەمڕۆ لەم چاخ و سەردەمەدا ئیتر رەنگە ئەو شێوە هەڵسەنگاندن ونرخاندنە وڵامدەری کات و ساتی ئێمەی کورد نەبێت ،کا حەمەساڵەی سووزەنی لە باسی لۆزان دا دەڵی “رەخنەی ناوخۆ” کە وشەو رستەیەکی شیاوەو مانادارە کە پێویستە بەخۆمانا بچینەوەو خۆمان لەوپلەوبەرزایی یەی کە چەپڵەو باریکەڵای خزم و کەس و دەروجیران پێی بەخشیوین بێنینەخوارو بێ نان بەقەرزدان خۆمان بخەینە نێو تای شایەن و ترازوو و هێڵەکی لێژنگەلی ئەدەبی و هونەری بێ تەعارف،
وەک ئەنجومەنە ئەدەبیەکان کە بەحەق دەورێکی بەرچاویان لە پەروەردەکردن بەخودا چوونەوی نووسەر و داهێنەری ئەدەبی وهونەری دا بوە
لەهەر گەڕەک وگوند و شارو باژێڕێک کەسانێک بوون و هەن کە لەنێو خزم وکەس دا میرزان و ناوەناوە شێعر و نووسراوەش ئەنووسن بەڵام کە دێنە نێو کۆڕو کۆبوونەوە ئەدەبیەکان بۆخۆیان تێدەگەن کە لەکام پلەوپایەی میرزایدان؟ کەوابوو ئێمە بەرلەوەی مەراسیمی پەردەلادان پێک بێین دەبێ نەجارێک و بگرە دەیانجار کۆڕی هەڵسەنگاندنی رەشنووسی ئامادەی چاپ پێک بێنین کە پێش لەدایک بوونی و پێش ئەوەی کەواو پاتۆڵی کتێب لەبەربکاو ببێتە پیاوی ناو پیاوان لە کۆڕوکۆبوونەوە بێ چەپڵەکاندا خۆی لە چاڵی چەپڵە بێنێتە دەرو مشت و مڕ و تاو وتوێی پێویستی لەسەرکرابێ کە بەرهەمێکی بەپێزو پڕپیت وبەرەکەت و پتەوتر پێش کەش بە کۆمەڵگاو نەتەوەکەی بکات.
سلاو وریز ی تایبت به راسی زور جوان بو ده س خوش.
خوێندمەوە ، با لەم نووسراوەی جەنابتانەوە هەڵەچنی و ڕەخنەی مەنتیقی دەست پێ بکەین و بەفەرموودەی خۆت بزانین تا چەند پیاوی ناو پیاوانی ؟ :
__ هەڵەی ڕێنووسی
شارنشینیدا ، دا دەبێ بلکێ
سوختەکاندا ، دا دەبێ بلکێ
هونەریدا…..
خزم و کەسدا….لۆزاندا….
میرزاییدان…دوو ئی پێویستە، هەرەگرینگ نەک هرگرینگ!
لەناودڵی نەک نادڵی ، دڵئێشان درووستە چون وشەێکی سەربەخۆی لێکدراوە ، لێژنەگەلی..نەک لێژنگەل ، لێ کەوتووەتەوە ، نەک…لەدایکبوون …نەک بەجیا چون لەوڕستەدا چاوگە نەک کردار
هەر وەها هەڵەی دیکەیش کە من نەدیدەی دەگرم با درێژەی نەبێت!
__ هەڵەی ڕێزمانی:
ڕستەی یەکەم ئاوا درووستە ، بێ شک یەکێک لە دەسکەوتە هەرەگرینگەکان، بەتایبەت لە ژیانی شارنشینیدا کۆبوونەوەو بیروڕاگۆڕینەوەیە باقیەکەی پێویست نییە! دوور و درێژ پێوەندکراوەم بە ڕستەی یەکەمەوە!
کێشەو ململانێ و فڕکەفڕک وهەڵات هەڵاتی…
تەنیا وشەی کێشە بۆ ژیان تەواوە ، باقیەکەی هیچ پێویست نییە
“ڕەخنەی ناوخۆ” وشەیە یان ڕستە؟؟
ئەنجومەنە ئەدەبیەکان…لە پەروەردەکردن و بەخودا چوونەوی نووسەر و داهێنەری ئەدەبی وهونەریدا دەورێکی بەرچاویان بووە.
چەندین هەڵەی زۆر زەقی دیکە کە دیسان ناتوانم هەموویان بنووسم. درێژەی زۆر دەبێ!
_ هەڵەی ڕێسایی، ناوەرۆکی و زانیاری ناڕاست:
مرۆڤ بەگشتی و هەمیشە ….ئەمەت لەکوێ هێناوە بەبێ ڕێژە و ئامار؟ چاوت لەخۆت کردوەو هیچی تر ! ازقیاسش خندە آمد خلق را / کو چو خود پنداشت صاحب دلق را…
چەقەخانە شوێنی هەڵسەنگاندنی ئەدەبی نەبووە
کاحەمەساڵە نۆکەری ماڵەبابی کەس نییە ، دەبێ وەک کەسایەتیێکی خاوەنڕا ناوت بهێناێت . شاعیری ناسراو و خاوەنڕای ئاوانگارد کاک محەمەدساڵح سووزەنی…”فێربە”
هیچ هێما و عەلامەتێکی نیگارشی و ڕێسایی لەو نووسراوەدا نییە
چەندین هەڵەی ناوەرۆکی تریش کە حەزناکەم لەوەزیاتی بنووسم دەنا سیفریش ناگریت کاک میرزا حەسەن ئەمینی.
خۆ ئیتر ئێرە چاڵی چەپڵە نییە . ئەگەر سپاس لەو خاوەن قەڵەمەزێڕینانە نازانی ، لانی کەم بە چاڵی چەپڵەی مەشوبهێنە!
ئەم بیرۆکەیە تەنها بۆ ئەدەب نییە، بەڵکو دەبێت لە هەموو بوارێکدا جێبەجێ بکرێت.