چطور فرزندی با عزتنفس بالا تربیت کنیم؟
✍ علی سلیمانی، مشاور
عزت نفس، درک و احساسی است کە فرد نسبت بە ارزش و جایگاە خود دارد. این مفهوم با اعتماد بە نفس کە بە باور فرد در توانایی انجام کارهای خاص اشارە دارد، متفاوت است.
عزت نفس یعنی من در عمق وجودم باور داشته باشم: «من با همهی نقصها، اشتباهها و احساساتم، همچنان ارزشمندم.»
ارزشمندی من به نمره، موفقیت، برنده شدن، زیبایی، محبوب بودن، تأیید دیگران یا بینقص بودن وابسته نیست. بلکه من ارزشمند هستم.
عزت نفس در کودکان یکی از اساسی ترین عوامل در شکل گیری شخصیت و رفتار آنهاست. کودکان با عزت نفس بالا، بە راحتی می توانند چالش های زندگی را مدیریت کردە و در مواجهە با شکست ها امید خود را حفظ کنند. برعکس، کودکان با عزت نفس پایین ممکن است در آیندە با مشکلاتی چون اضطراب، افسردگی و کاهش اعتماد بە نفس مواجە شوند.
عزت نفس سالم به این معنا نیست که من فکر کنم از همه بهتر هستم یا همیشه از خودم راضی باشم؛ بلکه یعنی حتی وقتی شکست میخورم، اشتباه میکنم یا دیگران تأییدم نمیکنند، ارزش خودم را از دست رفته نمیبینم.
عزت نفس ما در کودکی ساخته میشود و ۳ عامل آن را میسازند:
۱ـ خلق و خویی که با آن به دنیا میآییم
۲ـ نوع رابطه با والدین
۳ـ اتفاقات زندگی
حالا ما به عنوان والد چه کارهایی میتوانیم انجام دهیم تا زمینهی شکلگیری عزتنفس سالم را در فرزندمان تقویت کنیم؟
* عشق بیقید و شرط:
به معنی عصبانی نشدن، تنبیه نکردن، یا نه نگفتن نیست. بلکه طرد نکردن، تحقیر نکردن، تمسخر نکردن و شخصیت بچه را خرد نکردن است. ارتباط عاطفی را هنگام تنبیه کردن حفظ کنید یا رابطه را در اولین فرصت ترمیم کنید.
* فرزندتان احساس کند احساسات او دیده میشود و والدین از نظر عاطفی حضور دارند و او را میبینند و حرفهایش را میشنوند.
این به معنای همیشه محبت دادن، همیشه گوش دادن، همیشه احساسات بچهها را درک کردن نیست. قرار نیست احساسات بچهها مبنای قوانین یا تصمیمگیری شما باشد.
* متناسب با سن و تواناییهای فرزندتان به او استقلال دهید.
از او توقع نداشته باشید اشتباه نکند یا بینقص باشد. هر چقدر فرزندتان احساس کند با وجود ترسها و اشتباهات از پس انجام کارها برمیآید به خودش بیشتر اعتماد میکند. به میزانی که تمام مدت مراقب باشید مبادا اذیت شود، مضطرب شود یا آسیب بخورد پس کوتاه بیایید، اعتمادش به خودش ساخته نمیشود.
* احساس گناه دادن به بچهها قاتل حرمت نفس آنهاست.
اگر فرزندتان را با احساس گناه کنترل کنید که «تو باعث شدی من سرم درد بگیره»، «تو منو عصبانی میکنی»، «من دیگه دوستت ندارم چون بچه بدی هستی»، «اگر منو دوست داشتی این کار رو نمیکردی»، «من از دستت پیر شدم»، «به خاطر تو این اتفاق بد افتاد» احساس ارزشمندی بچهها پایین میآید.
* تعریف و تمجید را درست استفاده کنید.
کار خوب بچهها را هر چند کوچک ببینید و تشویق کنید. تعریف از هوش، زیبایی، ظاهر بچهها باعث احساس ارزشمندی نمیشود چون از کنترل بچهها خارج است. اما این به معنی تعریف نکردن از زیباییهای بچهها نیست. فرزندتان نیاز دارد بداند شما او را زیبا میبینید.
* با اشتباهات فرزندتان درست برخورد کنید.
مرز بگذارید، روی قوانینتان بمانید و در موارد مهم، جدی و محکم باشید اما شخصیت و ارزشمندی آنها را هدف نگیرید. مثلا اگر دروغ گفت نگویید «تو دروغگویی، من بهت دیگه اعتماد ندارم»، بگویید «تو راستش رو نگفتی که ازت ناراحت نشم، اما دروغ گفتن قابل قبول نیست و کار بدی هست. باید با هم صحبت کنیم چطوری جبران کنی».
* او را همانطور که هست ببینید، نه فقط آنطور که میخواهید بشود.
هر بچهای خلق و خوی خاص خود، احساسات خود و فردیت خاص خودش را دارد. تلاش کنید او را تبدیل به نسخه وجودی خودتان کنید.
* مرز و قانون داشته باشید؛
عزتنفس یعنی فرزندپروری بیقیدوشرط نیست. رشد شخصیت سالم بدون قانونگذاری و مرز گذاشتن امکانپذیر نیست.
* محبت مشروط داشتن قاتل عزتنفس بچههاست.
اگر کاری که من میخوام انجام بدی دوستت دارم، اگر کاری که من خواستم انجام ندی دوستت ندارم، باهات حرف نمیزنم یا تحقیرت میکنم. این یعنی محبت مشروط.
رفتار بچهها را از شخصیتشان جدا بدانید.
به آنها مهارت انجام درست کارها را آموزش دهید.
تقویت عزت نفس در کودکان یکی از مهم ترین وظایف والدین است کە می تواند تٲثیر بسزایی در تمام جنبەهای زندگی آنها داشتە باشد. والدین با عملکرد مثبت خود، می توانند بستری امن فراهم کنند کە در آن کودکان احساس ارزشمندی کردە، بە توانایی های خود ایمان داشتە باشند.
