«مستوره»؛ خەڵاتێک بۆ بەدەرخستنی ژنانی کاریگەر
سهقزڕووداو- یەکەمین خولی خەڵاتی نێودەوڵەتی «مستوره» بە ئامانجی ناساندن، پێناساندن و ڕێزلێنان لە ژنانی کاریگەری کورد لە بوارە جۆراوجۆرەکان، لەلایەن ناوەندی کوردستانناسیی زانکۆی کوردستانەوە بەڕێوە دەبرێت.
ئەم ڕووداوە بە ڕوانگەیەکی فراوان و گشتگیر، ژنانی کاریگەر لە بواری توێژینەوە و چالاکییە زانستی، کەلتووری و کۆمەڵایەتییەکانەوە تا ئەو ژنانەی لە گوند و ناوچە دوورەدەستەکان سەرچاوەی کاریگەری و بەرهەمن، لەخۆ دەگرێت.
«مستوره» هەوڵ دەدات بەشێک لە ڕۆڵ و دەستکەوتە کەمتر بینراوەکانی ژنانی کورد بناسێنێت و بە کۆمەڵگا بناسێنێت، هەروەها بوارێک بۆ دیارخستنی ئەزموون و چالاکییە کاریگەرەکانیان دابین بکات.
«مستوره»؛ تلاشی برای دیدهشدن زنان اثرگذار کورد
نخستین دوره جایزه بینالمللی «مستوره» با هدف شناسایی، معرفی و تجلیل از زنان اثرگذار کورد در حوزههای مختلف، به همت مرکز کوردستانشناسی دانشگاه کوردستان و با همکاری انجمنهای مدنی برگزار میشود.
این رویداد با رویکردی فراگیر، زنان اثرگذار را از پژوهشگران و فعالان علمی، فرهنگی و اجتماعی گرفته تا زنانی که در روستاها و مناطق دورافتاده منشأ اثر هستند، دربرمیگیرد.
«مستوره» تلاش دارد بخشی از نقشها و دستاوردهای کمتر دیدهشده زنان کورد را شناسایی و به جامعه معرفی کند و بستری برای برجستهکردن تجربهها و فعالیتهای اثرگذار آنان فراهم آورد.
بر اساس اعلام برگزارکنندگان، نخستین دوره جایزه بینالمللی «مستوره» اواخر اردیبهشت تا اوایل خرداد ۱۴۰۶ برگزار خواهد شد.
در نشست معرفی نخستین جایزه بینالمللی «مستوره»، مسئولان دانشگاه کوردستان و اعضای شورای سیاستگذاری بر ضرورت شناسایی و معرفی زنان اثرگذار کورد، فارغ از میزان شهرت آنان، تأکید کردند.
بهمن بهرامنژاد، معاون پژوهش و نوآوری دانشگاه کوردستان، گفت دانشگاه نسل چهارم باید از مرزهای آموزش و پژوهش فراتر رفته و در حل مسائل جامعه نقشآفرین باشد. به گفته او، «مستوره» در همین چارچوب و با هدف تجلیل از زنان اثرگذار کورد شکل گرفته است.
یادگار کریمی، رئیس پژوهشکده کوردستانشناسی، نیز اظهار کرد: ایده این جایزه در پی مطالبات سمنها، انجمنهای ادبی و نهادهای مدنی حوزه بانوان و پس از تجربه «جایزه قلم ژور» شکل گرفته است. او تأکید کرد «مستوره» نباید به زنان مشهور محدود شود و زنان اثرگذار در جوامع محلی و روستاها نیز باید دیده شوند.
بیان عزیزی، دبیر اجرایی جایزه هم، گفت: نام «مستوره» برگرفته از نام مستوره اردلان است و این رویداد با هدف پیوند میراث تاریخی و فرهنگی کوردها با نگاه امروز به جایگاه زنان طراحی شده است. او چهار حوزه علمی، فرهنگی، اجتماعی و مذهبی را محورهای اصلی جایزه عنوان کرد.
بیان کریمی، دبیر علمی جایزه نیز، از پیشبینی سازوکارهای علمی و مشورتی برای انتخاب برگزیدگان خبر داد و گفت چهار برگزیده ویژه و چهار شایسته تقدیر معرفی خواهند شد.
جمال احمدی آیین، عضو شورای سیاستگذاری جایزه، نیز مستوره اردلان را زنی دانشمند، شاعر و تاریخنگار دانست و بر ضرورت ثبت و معرفی نقش زنان در تاریخ و فرهنگ کورد تأکید کرد.
مستوره اردلان؛ زنی فراتر از زمانه خود
ماهشرفخانم قادری، متخلص به مستوره و مشهور به مستوره اردلان یا مستوره کوردستانی، در سال ۱۲۲۰ قمری، همزمان با حکومت اماناللهخان والی اردلان، در خانوادهای اهل فرهنگ در سنندج به دنیا آمد.
خانواده وی، برخلاف فرهنگ و سنت رایج آن زمان، او را همتراز با مردان به آموختن علوم آن دوره تشویق کردند. مستوره نیز با ذوق و قریحه شعری خود به یکی از شاعران نامدار دوره خویش تبدیل شد و در تاریخنگاری نیز در شمار مورخان برجسته زمان خود قرار گرفت.
او در ۱۷سالگی به اجبار با خسروخان، فرزند اماناللهخان والی سنندج، ازدواج کرد. مستوره بیشتر اوقات خود را به مطالعه، سرودن شعر و نگارش تاریخ میگذراند. خسروخان نیز که شاعر بود، او را به این فعالیتها تشویق میکرد و مستوره به او علاقهمند شد.
دوران آرامش و خوشبختی مستوره چندان طولانی نبود. خسروخان اردلان در سال ۱۲۵۰ هجری قمری به بیماری کبدی مبتلا شد و در ۲۹سالگی درگذشت.
مرگ همسر و داغ از دستدادن برادر جوانش، ابوالمحمد، ضربه روحی سنگینی بر مستوره وارد کرد. او پس از ماهها پرستاری و شبزندهداری در کنار همسر بیمارش، به انزوا و عزلت روی آورد و مطالعه کتابهای دینی و تألیف کتاب «عقاید» را در پیش گرفت.
مستوره در سال ۱۲۶۳ قمری سنندج را ترک کرد و به سلیمانیه رفت و سرانجام در همان شهر دیده از جهان فروبست.
از جمله آثار منسوب به او میتوان به دیوان شعر شامل حدود دو هزار بیت در قالبهای مثنوی و غزل، تاریخ اردلان که موجب شهرت بیشتر او در عرصه تاریخنگاری شد و عقاید و شرعیات اشاره کرد. در کتاب «عقاید»، باورهای مستوره در چارچوب مذهب اهل سنت شافعی بازتاب یافته است.