دانش در محاق جایزه مساله این است
– کامبیز کریمی، فعال فرهنگی
بیستویکم مرداد ۱۴۰۴، در کنار دکتر امید ورزنده، در هیأت نقد نخستین دوره «جایزه قلم هژار»، روبهروی استادم، ماجد مردوخ روحانی، و دکتر نجمهالدین جباری نشستم و بیملاحظه از شیوه داوری و کاستیهای آن گفتم؛ با این امید که این جایزه بتواند به رویدادی ماندگار، افتخارآفرین و مردمی تبدیل شود؛ رویدادی که بیش از مناسبات اداری و دانشگاهی، به جامعه فرهنگی و ادبی کردستان تعلق داشته باشد.
امروز، در حالی که جامعه فرهنگی کردستان همچنان در انتظار اعلام زمان، مکان و شیوه برگزاری دوره بعدی این جایزه است، دانشگاه کردستان و مرکز کردستانشناسی آن از برنامهریزی برای اهدای جایزهای دیگر با نام «مستوره اردلان» خبر دادهاند.
اینجا یک پرسش اساسی شکل میگیرد: دانشگاه، که مأموریت اصلیاش طرح مسئله، پژوهش و تولید دانش است، با چه ضرورت و نقشه راهی به سمت «تولید و توزیع جایزه» حرکت میکند؟
تجلیل از زنان اثرگذار، بیتردید ارزشمند است؛ اما آیا برای شخصیتی چون مستوره اردلان، مهمترین وظیفه یک نهاد دانشگاهی، اهدای جایزه است؟
چرا به جای طراحی یک کنفرانس بینالمللی جدی درباره آثار و اندیشه او، تصحیح انتقادی آثار، گردآوری و دیجیتالسازی اسناد و نسخههای مرتبط، و پژوهش درباره جایگاه او در تاریخنگاری، ادبیات و اندیشه زنان، نخستین ایده به «جایزه» ختم میشود؟
مسئله، مخالفت با جایزه نیست؛ مسئله، اولویتهای دانشگاه است. دانشگاه قرار نیست صرفاً برای دانش مراسم برگزار کند؛ قرار است خودِ مسئله را به دانش تبدیل کند.
جایزه ممکن است یک شب دوام بیاورد؛ اما یک پژوهش اصیل میتواند یک قرن به دانش ما بیفزاید. کردستان بیش از مراسم تقدیر، به تولید دانش درباره خودش نیاز دارد.
نگرانی من از همینجاست: مبادا مستوره اردلان نیز پس از یک مراسم باشکوه، به همان سرنوشتی دچار شود که هژار بزرگ پس از «جایزه قلم هژار» شد؛ نامی پررنگ در پوسترها و مراسم، اما کمرنگ در متن پژوهش و حافظه نهادی دانشگاه.
اگر قرار است جایزهای به نام مستوره اردلان شکل بگیرد، شایسته است بخشی از طراحی و اجرای آن به محافل ادبی، تشکلهای مردمنهاد، انجمنهای فرهنگی و جامعه تخصصی واگذار شود؛ و دانشگاه، به جای تصاحب همه نقشها، آنجا بایستد که بیش از همه به آن نیاز داریم: تولید، حفظ و گسترش دانش و البته حمایت از مجامع فرهنگی.
احترام به مستوره، فقط نامگذاری یک جایزه نیست؛ شناختن، خواندن و ماندگار کردن اندیشه اوست.
