قەیرانی شوناسی سیاسی کورد لە ڕوانگەی لاکان: لە نێوان فانتازمی ئەویتری گەورە و شکستی سووژە دا

یادداشت: عەبدولقادر نیازی

قەیرانی شوناسی سیاسی کورد لە ڕوانگەی ژاک لاکانەوە، بەر لەوەی قەیرانی سنوور یا دەوڵەت/ نەتەوە بێ، قەیرانێکی مەعریفی و ئەپیستمۆلۆژیکە: واتە قەیرانی سووژەیە دەنێو بواری نمادین و سیمبۆلیکی ڕۆژهەڵاتی ناوین دا. لاکان بە پێچەوانەی هێگڵ کە مێژوو وەک گەشەکردنی ئاگایی دەخوێنێتەوە، پێداگرە لەسەر ئەوەیکە سووژە بەهۆی زمانەوە لە بنەڕەت ڕا دابەشکراو و ناتەواوە و هیچکات ناگاتە یەکگرتوویی یا تەواوییەت. ئەو ناتەواوییەتە لە دۆخی سیاسی کورددا، بەهۆی پەرژینە مێژوویی و سیاسی و ئایدیۆلۆژیکییەکانی ڕۆژهەڵاتی ناوین، بووەتە هۆی دروستبوونی فانتازمێکی سیاسی کە بەردەوام لەلایەن ئەویتری گەوەرەوە(the big other) بەرهەم دێتەوە دە فۆڕمگەلی جۆراوجۆر دا و کورد ناچار بووە هەرجار لەگەڵ یەک لەو پەرژینگەلە ڕووبەڕوو بێتەوە. ئەویتری گەورە لای لاکان، لەلایەک ئەو هێزە خەیاڵییەیە کە سووژە پشتی پێ دەبەستێ بۆ وەرگرتنی شوناسی سیاسی خۆی، لەلایەکیش، ئەویتری گەورە، دەوڵەت، گوتار یا سیستمێکی تایبەت نییە. ئەویتری گەورە، ڕەگەتۆڕێکی بەهێزە لە دیسکۆرس و ریتۆریکی سیاسی، ئایدیۆلۆژیای نیشتیمانی، ژێئۆپۆلێتیکی ناوچەیی و دەوڵەتە باڵادەستەکان و زلهێزە جیهانییەکان، بەڵام هیچ کام ناتوانن بە تەنیایی کەمێتیی بنەڕەتیی شوناسی نەک کورد بەڵکوو هیچ نەتەوەیەک پڕ کەنەوە بێ ئەوەی ئەو نەتەوەیە، خوێندنەوە و ئۆپێراسیۆنێکی هەمەلایەنەی هەبێ لەو ڕەگەتۆڕە.

ئەگەرچی کورد بەدرێژایی مێژوو بە سێ مۆدێلی سەرەکی، هاوپەیمانی لەگەڵ زلهێزەکان، دانوستان لەگەڵ دەوڵەتە ناوچەییەکان و هێنانەئارای فانتازمی شاخ و ململانێی فیزیکی، هەوڵی چێ کردنی خۆی داوە وەک سووژەیەکی سیاسی بەڵام، لە دیدی لاکانەوە ئەو هەوڵانە خۆیان کەوتوونەتە داوی فانتازمەوە، چونکە سووژە چاولەدەستی ئەویتری گەورەیە بۆ بەخشینی واتا و شوناس پێی، لەکاتێکدا لەلایەکەوە خودی ئەویتری گەورە لەگەڵ کەمێتی و نەرێتییەوە(فقدان و منفیت) دەژی و لەلایەکی تریشەوە، ئەو خۆئەسپاردنە بە مەیلی ئەویتری گەورە، هەم بواری کراوەیی و تۆپۆلۆژیکیی سووژە دەبەستێ هەم سووژەی بەرهۆکاری لێ دەکەوێتەوە. دەو بارودۆخە دایە کە شوناسی سیاسی لەگەڵ دوو مەیلی دژبەر ڕووبەڕووی کورد بووەتەوە کە ئەوە بۆتە هۆی دابەشینی بەسەر دوو مەیلی جیاواز دا: ئارەزووی سەربەخۆیی لەلایەک و مەیلی مەشڕووعییەت وەرگرتن لەلایەن ئەویتری گەورەوە لەلایەکی تر، جۆرێک کە ئەوەی ئەویتری گەورە بۆ بەرژەوەندی خۆی ئاراستەی دەکا، لەگەڵ ئەو شوناسە سیاسییەی کورد بۆ خۆی دەیەوێ، یەک ناگرن و ئەوەش خۆی هۆکاری بەرهەمهاتنەوەی پەیتاپەیتای فانتازم و ناتەواوییەت و دابەشبوونی سووژەیە بەسەر چەند فانتازمی دیکە دا. لای لاکان، سووژە هەمیشە شکاوە و بەهۆی زمان و پێکهاتە سیمبۆلیکییەکانەوە تووشی کەمێتی و نەرێتییە، بۆیە هیچ ڕێکخستنێکی سیاسی تەنانەت دەوڵەتێکی سەربەخۆش ناتوانێ ئەو کەمێتییە بنەڕەتییە چارەسەر کا مەگەر ئەوەیکە کورد بەر لەهەر شتێ، لەگەڵ فانتازمە ژوورەکی و هێزەکییەکانی خۆی، خۆی ڕێک خا. پرسیاری سەرەکی لەو ڕوانگەیەوە ئەوەیە کە کورد چ ئارەزوویەکی سیاسی هەیە و ئایا ئەو ئارەزووە لە توانای سابجێکتیویتە و سووژەوانی خودی خۆیەوە سەرچاوە دەگرێ یا چاوەڕوانی مەشڕووعییەت و پاڵپشت وەرگرتنە لە دەرەوە؟ هەتا ئەو کاتەی کورد ڕووبەڕووی ئەو پرسیارە نەبێتەوە، هەر چەشنە سەرکەوتنێکی سیاسی تەنیا دەبێتە هۆی بەرهەم هاتنەوەی فانتازمی نوێ و دالی بێ واتا یا ژێستی بەتاڵ و هەڵپەسێراو. لە ڕوانگەی لاکانەوە سەربەستی تەنیا ئەوە نییە کە سووژە لەهەر ڕەهەندێکەوە بە ئارەزووە نامومکینەکانی بگا، بەڵکوو ئەوەیە کە سووژە، شوناسی سیاسی خۆی پێشتر لە فانتازمی ناوەکی خۆی گرێ دا نەک لە سیستمی فانتازیکی ئەویتری گەورە یا دەرەکی.

وەک پێشتر وترا، هیچ هۆکارێکی دەرەکی ناتوانێ کەمێتی و نەرێتی هیچ نەتەوەیەک پڕ کاتەوە. بەو پێیە، شوناسی سیاسی کورد دەبێ لە قۆناخی “داواکاریی ناسران”ــەوە ڕاگوێزی قۆناخی “بەرپرسیارێتی لە حاند مەیلی خۆی” بکرێ، واتە پێویستە کورد وەک سووژەیەکی سیاسی واز لە چاوەڕوانیی “ڕزگاریدەری دەرەکی” بێنێ و بەر لە هەر شتێ، هێزی سیاسی و وزەی ژوورەکی و مەعریفی(سوبژکتیویتە)خۆی بخاتە مەیدانەوە بێ ئەوەی پێشتر باجی سیاسی بدا بە ئەم و ئەوی لاوەکی.