پیشدبستانی؛ حلقه راهبردی آمادگی تحصیلی کودکان و ضرورت بازتعریف جایگاه آن در سیاستهای آموزشی
✍ نسرین زهره، کارشناس ارشد دبستان و پیشدبستان
(نقدی بر اظهارات اخیر معاون محترم آموزش ابتدایی وزارت آموزش و پرورش)
در روزهای اخیر، اظهارات سرکار خانم رضوان حکیمزاده، معاون آموزش ابتدایی وزارت آموزش و پرورش، مبنی بر اینکه گذراندن دوره پیشدبستانی و ارائه گواهی آن برای ثبتنام در پایه اول دبستان الزامی نیست، بازتاب گستردهای در میان فعالان حوزه تعلیم و تربیت کودک داشته است. هرچند این موضوع از منظر قانونی و مقررات ثبتنام کاملاً قابل استناد است و هیچ کودکی نباید به دلیل نداشتن سابقه پیشدبستانی از حق ورود به مدرسه محروم شود، اما نحوه طرح و بازتاب این موضوع در افکار عمومی، نگرانیهایی را درباره جایگاه واقعی آموزشهای پیش از دبستان در نظام تعلیم و تربیت کشور ایجاد کرده است.
بدون تردید، آموزش حق همگانی کودکان است و نباید هیچ مانعی بر سر راه ثبتنام آنان در پایه اول دبستان وجود داشته باشد. با این حال، پرسش اساسی این است که آیا غیراجباری بودن یک دوره آموزشی، به معنای کماهمیت بودن آن نیز هست؟
سالها پژوهش علمی در حوزه روانشناسی رشد، علوم تربیتی و آموزش ابتدایی نشان داده است که سالهای پیش از دبستان، مهمترین دوره شکلگیری مهارتهای شناختی، زبانی، اجتماعی، هیجانی و یادگیری کودک به شمار میآید. بسیاری از مشکلاتی که بعدها در قالب ضعف در خواندن و نوشتن، افت تحصیلی، ناتوانی در تمرکز، مشکلات ارتباطی و کاهش اعتمادبهنفس دانشآموزان بروز میکند، ریشه در کمبود آموزشها و تجربههای هدفمند دوران کودکی دارد.
از سوی دیگر، نظام آموزشی کشور طی سالهای اخیر بارها بر اهمیت آموزشهای اولیه، مداخله زودهنگام، شناسایی اختلالات یادگیری، ارتقای آمادگی تحصیلی و سرمایهگذاری بر سالهای طلایی کودکی تأکید کرده است. اگر پیشدبستانی تا این اندازه در موفقیت تحصیلی و اجتماعی کودکان نقش دارد، این پرسش مطرح میشود که چرا در عرصه سیاستگذاری و اطلاعرسانی عمومی، جایگاه آن به اندازه کافی برجسته و مورد تأکید قرار نمیگیرد؟
واقعیت این است که خانوادهها بیش از هر زمان دیگری به اهمیت دوره پیشدبستانی آگاه شدهاند. استقبال گسترده والدین از مراکز پیشدبستانی در سالهای اخیر نشان میدهد که جامعه به ارزش این دوره پی برده است. بسیاری از خانوادهها پیشدبستانی را نه یک هزینه اضافی، بلکه سرمایهگذاری مؤثر برای آینده فرزندان خود میدانند؛ زیرا بهخوبی مشاهده کردهاند کودکانی که این دوره را طی کردهاند، با آمادگی بیشتر، اعتمادبهنفس بالاتر، مهارتهای ارتباطی قویتر و مشکلات آموزشی کمتر وارد مدرسه میشوند.
آنچه موجب نگرانی فعالان این حوزه شده است، نه غیراجباری بودن پیشدبستانی، بلکه تناقض میان تأکید مستمر مسئولان بر اهمیت آموزشهای اولیه و پیامهایی است که ممکن است در جامعه به کماهمیت جلوه دادن این دوره تعبیر شود. امروز بیش از هر زمان دیگری لازم است میان قوانین ثبتنام و سیاستهای حمایتی آموزش کودکان تفاوت قائل شویم. درست است که پیشدبستانی از نظر قانونی اجباری نیست، اما این واقعیت نباید به تضعیف جایگاه آن در افکار عمومی منجر شود.
پیشدبستانی صرفاً یک دوره آموزشی نیست؛ بلکه زیربنای شکلگیری شخصیت، یادگیری، خلاقیت، مهارتهای اجتماعی و آمادگی تحصیلی کودکان است. از مسئولان وزارت آموزش و پرورش و سازمان ملی تعلیم و تربیت کودک انتظار میرود با نگاهی راهبردی، برای ارتقای جایگاه واقعی و شایسته این دوره در نظام آموزشی کشور تلاش کنند. حمایت از مراکز پیشدبستانی، تقویت جایگاه مربیان، توسعه محتوای آموزشی استاندارد، فرهنگسازی برای خانوادهها و تأکید مستمر بر اهمیت آموزشهای پیش از دبستان، میتواند گامی مؤثر در ارتقای کیفیت آموزش کشور باشد.
در کنار این مطالبه از مسئولان، لازم است خانوادههای گرامی نیز با نگاهی آگاهانه به موضوع آموزشهای پیش از دبستان بنگرند. غیراجباری بودن پیشدبستانی نباید به معنای بینیازی کودک از این دوره ارزشمند تلقی شود. این دوره فرصتی کمنظیر برای رشد مهارتهای ارتباطی، افزایش اعتمادبهنفس، تقویت تمرکز، پرورش خلاقیت، کشف استعدادها و آمادهسازی تدریجی کودک برای ورود به مدرسه فراهم میکند.
اگر امروز از اهمیت آموزش پایه، کیفیت یادگیری و آینده نظام آموزشی سخن میگوییم، باید بپذیریم که نقطه آغاز همه این اهداف، دوران طلایی کودکی است. شاید پیشدبستانی اجباری نباشد، اما بیتردید یکی از ضروریترین و اثرگذارترین دورههای تربیتی و آموزشی در زندگی هر کودک محسوب میشود؛ دورهای که شایسته توجه، حمایت و سرمایهگذاری بیشتر از سوی سیاستگذاران، مسئولان و جامعه است.
