روی زمین چه خبر است!
✍️ کاوه آهنگر، نویسنده و منتقد ادبی
(خوانشی بر تئاتر «روی زمین» نوشته «افروز فروزند» و به کارگردانی «کامران پیری» اجرا ۲۳ تا ۳۰ مرداد در شهر سقز)
تئاتر به مثابه یک ژانر هنری، زبانی است که با فرمهای خلاقانه اجرایی دری میگشاید برای فهم جلوههای زیبائیشناسانه هستی، مهلتی است برای گفتگو میان عناصر جاندار و بیجان، پلی است میان زندگی و مرگ، حرکت و سکون، خواب و رؤیا، بهرهای است در بود و باش انسان، میراثی است از اساطیر و آیین و تاریخ که در جزئیترین واقعیتهای روزمره زندگی نمود و حضور دارد. قابلیتی است که ژانرهای هنری دیگر از قبیل شعر و داستان و هنرهای تجسمی و موسیقی و رقص و…. را هم در بطن اجرا به سخن گفتن و هماوردی دعوت میکند.
تئاتر «روی زمین» اثری آوانگارد و معاصر است. ضرورتی برآمده از گمشدگی و سرگردانی انسان معاصر در چنبره روابط اجتماعی و عاطفی پیچیده دنیای امروز. آدمهایی که یکچندی با هم درارتباط و دوستی یا زندگی مشترک هستند و به هر دلیل خودخواسته و ناخواسته طبیعی از هم جدا شدهاند. انسان همچون موجودی اجتماعی ناگزیر از ادامه زندگی و رابطههای بهتر و در سطحی والاتر مطابق رشد و تکامل شخصیت خود است. نقاط قوت و ضعف انسانها در پدیده اجتماع و خانواده و روابط دوستانه، سوژه این نمایشنامه است. عدم تناسب شخصیتها، سوءتفاهمها، رقابتها، حسادتها، راستی و دورویی، رفیق و نارفیقها، وفا و خیانت و خلق و خو و ظاهر و باطن و…. هر دلیل کوچک و بزرگ دیگری که میتواند بین آدمها فاصله درست کند و روابط را به پایان برساند. داستان این تئاتر از آنجا آغاز میشود که اینها همه ماجرا نیست، به این معنا که هیچ کسی بطور کامل از زندگی یک شخص حذف نمیشود و شبحی از روابط گذشته مدام در زندگی و خواب و رؤیای آدمی سرک میکشد!
این تئاتر در ژانر گروتسک کار شده است. فرم و ژانری که در دنیای مدرن امروزی ظرفیت و قابلیتی دارد که هم جنبه روشنفکری و ابزورد برای مخاطب خاص دارد و هم با طنزی سیاه، جنبه سرگرمکنندگی و تفریح برای مخاطب عام دارد. شاید بتوان گفت ابزاری و روشی مناسب برای گرد هم آمدن تماشاچی و مخاطب است و در عین حال نقش آوانگارد و تأثیر اجتماعی هنر تئاتر را در وجهی رادیکال به عرصه اجتماع میآورد.
کارگردان با انتخاب آگاهانه و کاربردی این ژانر، اثری مدرن، حاوی جلوههای بصری و زبان بدن و فرمهای حرکتی خاص برای رفت و برگشتهای متعدد میان خواب و رؤیا و بیداری شخصیتها و حضور ارواح و اشباح طراحی کرده است. ریتم و ضرباهنگ گفتگوها گاهی بیشتر از حد انتظار است و با زبان بدن اندکی فاصله دارد. ایجاز در طراحی صحنه و دکور، نورپردازی هوشمندانه و متناسب صحنهها، به کارگیری همه عناصر صحنه از جمله میز آرایش و تختمردهشور و دارت و ماسکها و پازل در تناسب با کلیت نمایشنامه و حاوی نشانههای تأویلبردار زندگی با تمام مظاهر زیبا و معنادار و احیانا پوچ و مسخره آن است.
بازیها روان است و شخصیتها در فرم و میزانسنی کاربردی و هماهنگ ورود پیدا میکنند، برخی بازیگران از میمیک چهره به خوبی استفاده میکنند و حالات عاطفی و پریشانی و اضطراب را در جزئیترین حالتها به نمایش میگذارند. هارمونی بین جزئیترین حرکت و حرکات میدانی شخصیتها، پردهبندی متنوع اجرائی و فاصلهگذاریهای روایی نمایش، مخاطب را با اثری چندلایه مواجه میکند.
حضور کاراکترهای ارواح و اشباح و شخصیتهایی که گاهی انگار در برزخ به انتظار نشسته و با وجدانی پاک به گفتگو نشستهاند و از میل و دلبستگی به رابطه و تلاش خود برای حفظ دوستی و زندگی عاطفی سخن میگویند، خلق چنین فضاهای محال و ناممکنی؛ همان خاصیت و تعریف تئاتر است، هنری که در مرتبهای والا قرار میگیرد و برای مخاطب، سحرانگیز و ناب است و روحش را تسخیر میکند.
تصاویری از تئاتر روی زمین
عکاس: رضا فاتح سقز
کاوه آهنگری منقد ادبی
