گردوی کوردستان؛ ضرورت عبور از خام‌فروشی به سوی صنایع تبدیلی و بازاریابی جهانی
– حامد محمدی، باغدار
سقزرووداو- خام‌فروشی گردو، واگذاری بخشی از ارزش افزوده و فرصت‌های اشتغال به خارج از استان است.
گردو یکی از ظرفیت‌های ارزشمند بخش کشاورزی کوردستان است؛ ظرفیتی که در صورت برنامه‌ریزی صحیح می‌تواند به موتور محرک سرمایه‌گذاری، اشتغال‌زایی و رونق اقتصادی مناطق روستایی تبدیل شود. بااین‌حال، اتکای صرف به تولید و فروش محصول خام، مانع بهره‌برداری کامل از توان اقتصادی این محصول خواهد بود.
باغداران پس از ماه‌ها تلاش و تحمل هزینه‌های تولید، اغلب محصول خود را در فصل برداشت و تحت تأثیر نوسان قیمت و محدودیت امکانات نگهداری به فروش می‌رسانند. در چنین شرایطی، افزایش تولید لزوماً به افزایش درآمد آنان منجر نمی‌شود؛ زیرا بخش مهمی از ارزش اقتصادی گردو در مراحل فرآوری، بسته‌بندی، برند‌سازی و بازاریابی ایجاد می‌شود.
توسعه صنایع تبدیلی، راهکار عبور از خام‌فروشی و تکمیل زنجیره ارزش گردو است. ایجاد واحدهای فرآوری، درجه‌بندی، بسته‌بندی و تولید محصولاتی مانند مغز گردوی آماده مصرف و روغن گردو می‌تواند ارزش افزوده بیشتری در داخل استان ایجاد کند. این فعالیت‌ها همچنین زمینه اشتغال جوانان، توسعه کسبوکارهای کوچک و متوسط و رونق فعالیت‌هایی مانند حمل‌ونقل، انبارداری و توزیع را فراهم می‌کنند.
بااین‌حال، ایجاد کارخانه به‌تنهایی راهگشا نیست. توسعه این صنعت باید بر پایه ظرفیت واقعی تولید، تأمین پایدار مواد اولیه، ارزیابی هزینه‌ها و شناخت بازار صورت گیرد و آموزش‌های لازم به کشاورزان جهت افزایش تولید، جلوگیری از سرمازدگی و…. داده شود. در کنار آن، بازاریابی حرفه‌ای، ایجاد برندهای معتبر برای گردوی کوردستان، بسته‌بندی استاندارد و بهره‌گیری از فروش اینترنتی و شبکه‌های توزیع می‌تواند جایگاه این محصول را در بازارهای داخلی و خارجی تقویت کند.
در این میان، نقش سازمان جهاد کشاورزی، مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی و سازمان تعاون روستایی تعیین‌کننده است. مرکز تحقیقات می‌تواند با ارتقای کیفیت محصول، کاهش ضایعات و انتقال فناوری‌های مناسب، پشتوانه علمی این تحول باشد. تعاون روستایی نیز می‌تواند با تقویت تشکل‌های باغداران، سامان‌دهی عرضه، توسعه مراکز جمع‌آوری و نگهداری و تسهیل ارتباط تولیدکنندگان با خریداران و صنایع فرآوری، قدرت چانه‌زنی کشاورزان را افزایش دهد.
ضرورت دارد این نهادها با همکاری دانشگاه‌ها، دستگاه‌های اجرایی و بخش خصوصی، برنامه‌ای عملیاتی برای توسعه صنایع تبدیلی گردو تدوین کنند. شناسایی فرصت‌های سرمایه‌گذاری، تهیه مطالعات امکان‌سنجی، تسهیل دسترسی به تسهیلات و حمایت از سرمایه‌گذاران، باید در کنار ایجاد بازار فروش و تضمین تأمین مواد اولیه دنبال شود. مشارکت تعاونی‌ها و باغداران در این فرایند نیز می‌تواند به توزیع عادلانه‌تر منافع اقتصادی کمک کند.
در نهایت، توسعه اقتصادی کوردستان نباید به افزایش تولید محصولات کشاورزی محدود بماند. آنچه اهمیت دارد، تبدیل ظرفیت‌های موجود به درآمد پایدار، اشتغال مولد، ایجاد زنجیره‌های ارزش و تولید و قدرت رقابت در بازار است.
گردوی کوردستان زمانی به یک مزیت اقتصادی واقعی تبدیل می‌شود که از باغ به صنعت و از صنعت به بازار راه پیدا کند. این مسیر، نه‌تنها درآمد باغداران را تقویت می‌کند، بلکه می‌تواند سرمایه را در مناطق روستایی ماندگار سازد و زمینه‌ساز رونق کسب‌وکار و توسعه پایدار استان باشد.
