از وعده افزایش آثار جهانی، هاپ صنایع‌دستی و سرمایه‌گذاری ۳.۵ همتی در کوردستان تا فراموشی سقز
نقد و نظر- در حالی‌که مدیرکل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی کوردستان در نشست با خبرنگاران از پیگیری پروژه‌های کلان و بین‌المللی، تلاش برای افزایش آثار جهانی استان، تبدیل سنندج به هاب صنایع دستی غرب کشور و توجه به ظرفیت شهرستان‌ها سخن گفته است، وضعیت موجود در سقز تصویری متفاوت را نشان می‌دهد؛ تصویری از قفل‌شدگی، بی‌برنامگی و فرسایش تدریجی فرصت‌ها و ظرفیت‌های تاریخی و گردشگری این شهرستان.
مروری بر محورهای مطرح‌شده در این نشست نشان می‌دهد بخش قابل توجهی از برنامه‌های جدید بر سنندج و پس از آن شهرستان‌هایی مانند بیجار، مریوان و قروه متمرکز است. اما در میان این برنامه‌ها و اعتبارات، سهم و جایگاه سقز عملاً نامشخص و نادیده گرفته شده و حتی یک جمله مشخص درباره برنامه‌های جدید این شهرستان مطرح نشده است.
سقز؛ شهرستانی با ظرفیت‌های تاریخی، اما بدون نقشه راه مشخص
این سکوت در حالی قابل تأمل است که سقز از ظرفیت‌های مهم تاریخی و گردشگری برخوردار است. رها شدن موضوع ثبت جهانی زیویه، وضعیت نامناسب برخی اماکن و میادین و قبرستان‌های تاریخی، نیمه‌کاره ماندن ساماندهی و زیباسازی بازار تاریخی سقز، نبود اقدام جدی برای ایجاد موزه تاریخی یا ترکیبی تنها بخشی از مشکلاتی است که سال‌هاست درباره آنها مطالبه‌گری می‌شود.
زیویه؛ میراثی که سال‌هاست در انتظار یک تصمیم جدی است
محوطه تاریخی زیویه می‌توانست یکی از محورهای مهم گردشگری تاریخی منطقه باشد؛ اما سرنوشت موضوع ثبت جهانی آن همچنان در هاله‌ای از ابهام قرار دارد. اگر کوردستان قرار است در مسیر افزایش آثار جهانی حرکت کند، انتظار می‌رود قلعه تاریخی زیویه در اولویت اساسی باشد و درباره آن برنامه‌ای روشن، زمان‌بندی‌شده و قابل ارزیابی ارائه شود.
بازار تاریخی سقز؛ پروژه‌ای که همچنان نیمه‌کاره است
بازار تاریخی سقز نیز به جای آنکه به یکی از جاذبه‌های شاخص گردشگری شهری تبدیل شود، همچنان با مشکلات ساماندهی و تکمیل طرح‌های مرتبط مواجه است، وضعیت نامعلوم حمام شیخ، از بین رفتن کاروانسرای تاجوانچی، عدم تملک عمارت کمانگر و… کاملا بخشی از این مشکلات می‌باشد.
این بازار بخشی از هویت تاریخی شهر و نماد تجارت و ارتباطات فرهنگی- تارخی است و بی‌توجهی یا تأخیر در ساماندهی آن، به معنای از دست رفتن تدریجی یک فرصت گردشگری و اقتصادی است.
نگین تاریخ و تمدن کوردستان؛ اما هنوز موزه ندارد
سقز با چنین پیشینه تاریخی و فرهنگی، همچنان فاقد یک موزه تاریخی یا ترکیبی متناسب با ظرفیت‌های شهرستان است؛ در حالی‌که در برنامه‌های اعلام‌شده برای سنندج، ایجاد و توسعه مراکز و موزه‌های مرتبط با صنایع دستی و هنرهای ملی مورد توجه قرار گرفته است.
۳.۵ همت سرمایه‌گذاری؛ سهم سقز دقیقاً چقدر است؟
اداره کل از بهره‌برداری ۱۵ طرح گردشگری با سرمایه‌گذاری حدود ۳.۵ هزار میلیارد تومان و افزایش اعتبارات ملی و استانی سخن می‌گوید. این ارقام قابل توجه است، اما برای افکار عمومی سقز یک پرسش اساسی ایجاد می‌کند:
از این اعتبارات و سرمایه‌گذاری‌ها چه میزان به سقز اختصاص یافته و چه پروژه مشخصی برای این شهرستان تعریف شده است؟
صرف اعلام افزایش اعتبارات، بدون اعلام محل هزینه‌کرد و سهم شهرستان‌ها، نمی‌تواند تصویر روشنی از میزان توسعه متوازن گردشگری در استان ارائه دهد.
وقتی از ظرفیت شهرستان‌ها گفته می‌شود، اما نام سقز شنیده نمی‌شود
مدیرکل همچنین از بررسی وضعیت شهرستان‌ها و برگزاری نشست با فرمانداران برای شناسایی ظرفیت‌های مغفول سخن گفته است. اگر این بررسی‌ها درباره سقز نیز انجام شده، انتظار می‌رود خروجی آن برای مردم روشن باشد؛ نه اینکه در مهم‌ترین نشست خبری اداره کل، نام سقز حتی در فهرست برنامه‌های شاخص نیز حضور نداشته باشد.
شناسایی ظرفیت‌ها کافی نیست؛ سقز پروژه و اعتبار می‌خواهد
سقز به وعده‌های کلی و شناسایی ظرفیت‌های روی کاغذ نیاز ندارد و همه مردم بهتر از مدیرکل و همکارانش این ظرفیت‌ها را می‌دانند؛ آنچه امروز ضرورت دارد، برنامه مشخص برای حفاظت از آثار، اعتبار مشخص، پروژه مشخص، زمان‌بندی مشخص و مسئول مشخص است.
اگر قرار است کوردستان به مقصد گردشگری ملی و بین‌المللی تبدیل شود، نمی‌توان ظرفیت‌های تاریخی، تجاری، فرهنگی و طبیعی شهرستان‌هایی مانند سقز را رها کرد. توسعه گردشگری نباید در یک یا ۲ شهر متمرکز شود و در شهرستان‌ها صرفاً به برگزاری جلسه و شناسایی ظرفیت‌ها و برنامه‌های ظاهری محدود بماند.
توسعه متوازن؛ از شعار تا سهم واقعی شهرستان‌ها
سؤال مردم سقز روشن است:
در نقشه راه جدید میراث فرهنگی کوردستان، برای زیویه، بازار تاریخی، موزه، اماکن تاریخی و ظرفیت‌های گردشگری سقز، بازگرداندن اماکنی مثل کرفتو به سقز و… چه برنامه‌ای وجود دارد و سهم این شهرستان از اعتبارات و سرمایه‌گذاری‌های جدید استان دقیقاً چقدر است؟
مسئولان ارشد شهرستان مانند فرماندار و نماینده مجلس پیگری کنند چرا اسمی از سقز و انجام برنامه زیربنایی برای این شهرستالن در برنامه‌های مدیرکل وجود ندارد؟ این اعتبارات و سرمایه‌گذاری‌ها کجا هزینه شده یا قرار است هزینه شود؟
پاسخ روشن به این پرسش‌ها می‌تواند مشخص کند که «توسعه متوازن گردشگری» در کوردستان یک برنامه عملیاتی است یا همچنان در حد یک شعار باقی خواهد ماند.
