تجمع شبانه معتادان و افزایش حضور متکدیان در سقز؛ چرخه آسیب‌های اجتماعی چرا متوقف نمی‌شود؟
سقزرووداو ـ تجمع شبانه افراد درگیر اعتیاد در مکان‌هایی مانند چهارراه آزادی، سه‌راه دخانیات و چهارراه به کوچه‌های منتهی به بازار سقز، در کنار حضور متکدیان در چهارراه‌ها و ورودی‌های شهر، ضرورت بررسی ریشه‌ای آسیب‌های اجتماعی و پاسخ‌گویی دستگاه‌های مسئول را برجسته کرده است.
این وضعیت، علاوه بر نگرانی شهروندان درباره آرامش و امنیت معابر، پرسش‌هایی جدی درباره وضعیت افراد بی‌سرپناه، نزدیک بودن فصل سرما، دسترسی به خدمات درمانی و حمایتی و میزان اثربخشی برنامه‌های مقابله با آسیب‌های اجتماعی مطرح می‌کند؛ مسائلی که حل آن‌ها نیازمند اقدام هماهنگ و مستمر است.
بیکاری و فقر؛ زمینه‌ساز تشدید آسیب‌های اجتماعی
بیکاری، مشکلات معیشتی، مشکلات جسمی و روانی، دوستان آلوده، فقر و کاهش فرصت‌های اقتصادی از جمله عواملی هستند که می‌توانند زمینه‌ساز گسترش آسیب‌های اجتماعی باشند.
در کنار این عوامل، مشکلات خانوادگی، فشارهای روانی، دسترسی به مواد مخدر و کمبود امکانات فرهنگی و تفریحی برای نوجوانان نیز باید در برنامه‌های پیشگیری مورد توجه قرار گیرند.
کمبود زیرساخت‌های حمایتی؛ حلقه مفقوده مقابله با اعتیاد
افزایش معتادان خیایانی و عدم تمایل آنان به حضور در گرمخانه و سرپناه ساخته شده یکی از معضلات، ساماندهی این افراد است.
نبود کمپ ماده ۱۶ در سقز، بنا بر اطلاعات ارائه‌شده، یکی از چالش‌های مطرح در ساماندهی معتادان متجاهر است. از سوی دیگر، گزارش‌هایی درباره مشکلات مالی مرکز کاهش آسیب و گرمخانه موجود و احتمال تضعیف فعالیت آن به دلیل کمبود اعتبار منتشر شده است.
لذا در کنار گرمخانه، باید درمان معتادان مدنظر اساسی باشد و پرسش اساسی این است که آیا امکانات موجود پاسخگوی نیازهای شهرستان است و برای استمرار خدمات حمایتی و راه‌اندازی کمپ ماده ۱۶ چه برنامه و زمان‌بندی مشخصی وجود دارد؟
چرا چرخه ترک و بازگشت به اعتیاد ادامه دارد؟
درمان اعتیاد، بدون حمایت‌های پس از درمان، ممکن است برای برخی افراد به نتیجه‌ای پایدار منجر نشود. فقدان سرپناه، بیکاری، مشکلات خانوادگی و نبود خدمات مددکاری و روان‌شناختی می‌تواند بازگشت به مصرف را تسهیل کند و افراد را دوباره به خیابان‌ها بکشاند.
بنابراین، جمع‌آوری افراد از معابر، اگر با درمان، اسکان، پیگیری وضعیت و توانمندسازی اقتصادی همراه نباشد، به‌تنهایی مشکل را حل نمی‌کند.
تکدی‌گری و ضرورت تفکیک فقر از سوءاستفاده
حضور متکدیان در چهارراه‌ها و ورودی‌های سقز نیز نیازمند بررسی دقیق بوده و به معضلی آسیب‌زا تبدیل شده است. همه افرادی که اقدام به تکدی‌گری می‌کنند، شرایط یکسانی ندارند؛ برخی ممکن است با فقر و ناتوانی اقتصادی مواجه باشند و برخی دیگر به دلایل متفاوتی به این کار روی آورند یا به صورت حق العمل‌کاری برای باندها ترغیب به تکدی‌گری شوند.
شناسایی افراد نیازمند، حمایت معیشتی از خانواده‌های آسیب‌پذیر و بررسی موارد احتمالی سوءاستفاده از کودکان یا بهره‌کشی از افراد، باید در چارچوب قانون و با همکاری دستگاه‌های حمایتی مانند کمیته و بهزیستی، قضایی و انتظامی انجام شود. صرف برخورد مقطعی با متکدیان، بدون رسیدگی به وضعیت آنان، راهکاری پایدار نخواهد بود.
پیشگیری از اعتیاد؛ از نوجوانان تا محلات
پیشگیری از گرایش نوجوانان به دخانیات و مواد مخدر، یکی از مهم‌ترین راهکارهای کاهش آسیب‌های آینده است. مشاهدات میدانی مطرح‌شده درباره تجربه مصرف دخانیات در سنین زیر ۱۵ سال، ضرورت بررسی دقیق‌تر وضعیت نوجوانان سقز را نشان می‌دهد؛ هرچند تعیین میزان شیوع این پدیده به داده‌های معتبر نیاز دارد.
آموزش مهارت‌های زندگی، افزایش دسترسی به خدمات مشاوره‌ای، تقویت فعالیت‌های ورزشی و فرهنگی، حمایت از خانواده‌ها و اجرای برنامه‌های مستمر در مدارس و محلات می‌تواند بخشی از راهبرد پیشگیری باشد.
راهکار چیست و مسئولیت با کدام دستگاه است؟
کاهش پایدار آسیب‌های اجتماعی در سقز، به برنامه‌ای مشترک میان کلیه نهادهای اداری، مردمی و فرهنگی از جمله: فرمانداری، شهرداری، بهزیستی، دستگاه‌های درمانی، نهادهای انتظامی و قضایی، سمن‌ها، مراکز مشاوره، مساجد و معتمدین، رسانه‌ها و مجموعه‌های حمایتی و مددکاری نیاز دارد. این برنامه باید شامل موارد زیر باشد:
– تأمین اعتبار پایدار برای گرمخانه و مراکز کاهش آسیب و تعیین تکلیف وضعیت فعالیت آن‌ها.
– تسریع در راه‌اندازی کمپ ماده ۱۶، مطابق ضوابط قانونی و با پیش‌بینی خدمات درمانی و حمایتی لازم.
– گسترش خدمات درمان اعتیاد، مددکاری، اسکان موقت و حمایت پس از ترک.
– فراهم کردن زمینه اشتغال و توانمندسازی اقتصادی افراد بهبودیافته.
– شناسایی و حمایت از افراد بی‌سرپناه و متکدیان نیازمند و مقابله قانونی با بهره‌کشی احتمالی.
– اجرای برنامه‌های پیشگیری از اعتیاد نوجوانان با مشارکت مدارس، خانواده‌ها و مراکز فرهنگی.
– سخت کردن دسترسی به موادمخدر و برخورد با باندها و مراکز تهیه و توزیع.
– انتشار آمار مستند و گزارش دوره‌ای از اقدامات و نتایج آن‌ها برای ارزیابی عملکرد دستگاه‌های مسئول.
باید یادآور شد که وضعیت مطرح‌شده در نقاطی از سقز نشان می‌دهد که مدیریت آسیب‌های اجتماعی نباید صرفاً به پاکسازی معابر یا جابه‌جایی افراد و مکان تجمع معتادان و متکدیان محدود شود. تا زمانی که مشکلاتی مانند بیکاری، فقر، کمبود خدمات حمایتی و نبود برنامه مؤثر برای بازگشت افراد به زندگی عادی حل نشود، احتمال تداوم این چرخه وجود خواهد داشت.
حفظ آرامش و امنیت معابر، در کنار صیانت از کرامت انسانی و حق برخورداری افراد آسیب‌دیده از درمان و حمایت، مسئولیتی مشترک است؛ مسئولیتی که تحقق آن به اقدامات عملی، تأمین منابع پایدار و پاسخ‌گویی شفاف دستگاه‌های متولی نیاز دارد.
