سقز در کمند اقتصاد سنتی/ پنیر کوپه؛ از وعده کارخانه برندسازی تا ضرورت راهاندازی «روستابازار»
سقزرووداو- سقز محصولات کم ندارد؛ آنچه کم دارد، زنجیرهای است که محصول را از مزرعه و روستا به بازار ملی و صادراتی برساند. عسل، گندم، گردو، انگور سفید، لبنیات سنتی، بستنی سنتی سرچاوه، کلانه کیلهشین و دیگر محصولات بومی، بخشی از ظرفیتهای اقتصادی و فرهنگی شهرستان هستند؛ اما ضعف صنایع تبدیلی، بستهبندی، برندسازی و بازاررسانی باعث شده بخش قابل توجهی از ارزش افزوده این محصولات بالفعل نشود.
در این میان، پنیر کوپه شاید روشنترین نمونه از یک فرصت اقتصادی بلاتکلیف باشد؛ محصولی بومی با سابقه تولید، بخشی از کسب و کار خانگی روستائیان، بازار مصرف و قابلیت تبدیل شدن به یک برند، اما همچنان عمدتاً در قالب تولید و عرضه سنتی باقی مانده است.
کارخانهای که در مرحله وعده، فراموش شد
چند سال است موضوع راهاندازی کارخانه یا کارگاه فرآوری، بستهبندی و برندسازی پنیر کوپه در سقز مطرح میشود؛ طرحی که میتوانست حلقه مفقوده میان تولیدکنندگان روستایی و بازارهای بزرگ باشد، اما تاکنون به مرحله عملیاتی نرسیده است.
ایجاد چنین واحدی میتواند با ساماندهی تولید، رعایت الزامات بهداشتی، بستهبندی استاندارد و ایجاد یک برند مشخص، زمینه ورود پنیر کوپه به بازار شهرهای بزرگ و حتی بازارهای خارجی را فراهم کند.
سوال اکنون روشن است: سرنوشت وعده راهاندازی این واحد چه شد و چرا پس از چند سال هنوز خبری از اجرای آن نیست؟
تقاضا وجود دارد؛ بازارسازی غایب است
«میرزا»، یکی از فروشندگان پنیر کوپه، از افزایش استقبال مردم در سالهای اخیر خبر میدهد و طعم و ماندگاری متفاوت را از ویژگیهای این محصول عنوان میکند.
او معتقد است پنیر کوپه در صورت معرفی و بازاریابی مناسب، ظرفیت حضور در بازارهایی مانند تهران و اصفهان و حتی خارج از کشور را دارد و میتواند در ایجاد اشتغال و درآمد موثر باشد؛ اما این مسیر بدون برنامهریزی، حمایت و معرفی حرفهای محصول امکانپذیر نیست.
محمد یکی دیگر از دستفروشان معتقد است: مساله پنیر کوپه بنابراین فقط افزایش تولید نیست؛ مسئله اصلی، ایجاد بازار، اعتماد مصرفکننده، استانداردسازی، بستهبندی و ساختن یک برند قابل اعتماد است.
«روستابازار»؛ یک راهحل کمهزینه و قابل اجرا
در کنار ایجاد واحد فرآوری و بستهبندی، راهاندازی یک روستابازار دائمی در سقز میتواند یکی از اقدامات فوری برای اتصال تولیدکنندگان به بازار باشد.
حمید از فروشندگان میوه و مهندس کشاورزی با طرح این موضع گفت: پیشنهاد میشود این بازار با محوریت خیابان فخر رازی یا در محدودهای مناسب در نزدیکی بازار سقز ایجاد شود نه مثل روستابازار ظاهری سابق در سیلو که پس از مدتی برچیده شد؛ فضایی برای عرضه مستقیم پنیر کوپه، عسل، گردو، انگور، روغن و کره حیوانی، بستنی سنتی سرچاوه، کلانه، حبوبات و دیگر محصولات کشاورزی، غذایی و روستایی شهرستان.
وی افزود: روستابازار میتواند علاوه بر کاهش واسطهگری و افزایش سهم تولیدکننده از قیمت نهایی، به یک ویترین اقتصادی و گردشگری سقز تبدیل شود؛ جایی که گردشگر بتواند محصولات بومی را بشناسد، خریداری کند و با بخشی از فرهنگ و سبک زندگی منطقه آشنا شود.
میدان یادبود؛ از فضای شهری تا ویترین محصولات سقز
ساماندهی میدان یادبود نیز میتواند بخشی از این پازل باشد.
یک کارشناس ارشد اقتصاد کشاورزی با تاکید بر این مساله، میگوید: ادامه ایجاد المانهای مرتبط پس از پنیر کوپه با محصولات شاخص و پیشبینی فضای مناسب برای معرفی و عرضه محصولات بومی، میتواند هویت اقتصادی و فرهنگی سقز را در منظر شهری و نزد گردشگران برجسته کند.
عبدی افزود: البته چنین اقداماتی زمانی اثرگذار است که در کنار زیرساخت اقتصادی قرار گیرد و به نصب چند المان یا برگزاری نمایشگاههای مقطعی محدود نشود.
ظرفیتهایی که هنوز به برند تبدیل نشدهاند
عضو شورای بخش مرکزی سقز در گفتگو با خبرنگار سقزرووداو با اشاره به اینکه این شهرستان در تولید برخی محصولات کشاورزی و دامی جایگاه قابل توجهی دارد و در تولید عسل رتبه نخست استان را داراست گفت: گندم، گردو، انگور سفید و لبنیات سنتی نیز از دیگر ظرفیتهای شهرستان هستند.
کیوان عبدخدا افزود: در کنار این محصولات، فرآوردهها و خوراکیهای بومی مانند بستنی سنتی سرچاوه، کلانه نیز بخشی از ظرفیت فرهنگی و اقتصادی سقز محسوب میشوند؛ محصولاتی که میتوانند در صورت بستهبندی، معرفی و بازاریابی مناسب، به بخشی از اقتصاد گردشگری و سوغات منطقه تبدیل شوند.
این کارشناس کشاورزی خاطرنشان ساخت: اما تولید بدون برند، بستهبندی و بازار پایدار، الزاماً به توسعه اقتصادی منجر نمیشود. برای تغییر این وضعیت، صنایع تبدیلی، بستهبندی استاندارد، برندسازی، تبلیغات، نمایشگاههای تخصصی، بازار عرضه مستقیم، ثبت ملی محصولات شاخص و حضور در نمایشگاههای داخلی و خارجی باید در قالب یک برنامه واحد دنبال شود.
فرصت اقتصادی در انتظار تصمیم و ایجاد شبکه ارزشآفرینی
بنابر آنچه گفته شد آنچه امروز در سقز مورد نیاز است، صرفاً حمایت مقطعی از یک محصول نیست؛ بلکه طراحی زنجیره یا شبکه ارزش محصولات بومی همراه با تبلیغات و روایتهایی تاثیرگذار برای برندسازی است؛ از تولیدکننده روستایی تا فرآوری، از بستهبندی تا برند، و از بازار محلی تا بازار ملی و صادراتی.
در این میان، راهاندازی واحد فرآوری و برندسازی پنیر کوپه، ایجاد روستابازار در محدوده فخر رازی یا نزدیک بازار، ساماندهی میدان یادبود و توسعه صنایع تبدیلی، اقداماتی مشخص و قابل سنجش هستند که میتوانند از مرحله حرف و وعده عبور کنند.
سقز سالهاست محصولات خود را تولید میکند؛ اکنون زمان آن رسیده است که برندهای خود را نیز تولید کند.
