اعتبارات کمنظیر، پروژههای بیفرجام و پرسشهایی که بیپاسخ ماندهاند
ـ محمد رحیمی، کارشناس ارشد شهرسازی
سقزرووداو- شهرداری سقز در سالهای اخیر، از منظر درآمدی و کمکهای دولتی یکی از کمسابقهترین دورههای خود را پشت سر گذاشته است؛ دورهای که با افزایش صدور مجوزهای ساختمانی، رشد ساختوساز و درآمدهای ناشی از جرایم تراکم، منابع مالی قابلتوجهی وارد مدیریت شهری شد.
با این حال، آنچه امروز در ذهن بسیاری از شهروندان شکل گرفته، شکاف آشکار میان «درآمد» و «خروجی عمرانی و توسعهای» است؛ شکافی که نهتنها در سیمای شهر قابل مشاهده است، بلکه در حوزه زیرساخت، حملونقل، بازآفرینی شهری و حتی ایجاد درآمدهای پایدار نیز نمود پیدا کرده است.
شهرداری سقز در دورههای گذشته بارها با بحرانهای اقتصادی ناشی از رکود، تورم و رکود تورمی مواجه بوده و حتی در مقاطعی توان پرداخت منظم حقوق کارکنان خود را از دست داده بوداست. انتظار میرفت در دوره فعلی مدیریت شهری، بخشی از این منابع به سمت ایجاد زیرساختهای پایدار اقتصادی و پروژههای ماندگار شهری هدایت شود تا در سالهای آینده، شهرداری از آسیبهای ناشی از کاهش ساختوساز و افت درآمدها مصون بماند. اما اکنون این نگرانی وجود دارد که با افزایش هزینههای جاری، رشد حقوق و دستمزد و کاهش احتمالی تقاضای مسکن، شهرداری بار دیگر وارد چرخه مشکلات مالی گذشته شود.
براساس آمارهای موجود، بهطور میانگین در چند سال گذشته، سالانه حدود ۶۰۰ مجوز ساخت در سقز صادر شده که بخش قابلتوجهی از آنها مربوط به ساختمانهای چندطبقه و پرتراکم بوده است. علاوه بر آن، در سالهای اخیر درآمد ناشی از جرایم افزایش تراکم و کمکهای دولتی از طریق مالیات بر ارزش افزوده، فروش نفت و سهمیه سوخت و قیر و… نیز به یکی از منابع مهم مالی و پشتیبانی شهرداری تبدیل شده بود. با وجود این حجم از درآمد، شهروندان همچنان میپرسند چرا سقز از پروژههای شاخص عمرانی، ساماندهی سیما و منظر شهری، تقاطعهای غیرهمسطح و المانهای هویتی شهری در سطح کلان و قابل توجه بیبهره مانده است؟
این پرسش زمانی جدیتر میشود که حتی شهرهای همجوار مانند مهاباد، در همین بازه زمانی توانستهاند پروژههای شهری و المانهای قابلتوجهی اجرا کنند. در مقابل، سقز هنوز با مشکلات متعدد ترافیکی، ضعف در طراحی شهری و فقدان برنامهریزی منسجم توسعهای روبهروست.
یکی دیگر از انتقادهای جدی، نبود نگاه تخصصی در تصمیمگیریهای شورای شهر به عنوان پارلمان و تصمیمساز شهری است. ترکیب شورای فعلی بارها به دلیل فاصله با حوزههای تخصصی شهرسازی و توسعه شهری مورد نقد قرار گرفته و این سؤال مطرح است که چرا از ظرفیت مشاوران و متخصصان بومی در حوزه شهرسازی، حملونقل، اقتصاد شهری و برنامهریزی استفاده نشده است؟ و فقط قراردادهای کلان با مشاوران غیرسقزی بسته میشود؟ شهری با پیچیدگیهای کالبدی، اجتماعی، اقتصادی و زیستمحیطی، بدون اتکا به دانش تخصصی، ناگزیر با تصمیمات پرهزینه و بعضاً ناکارآمد مواجه خواهد شد.
از سوی دیگر موضوع ۲۹۵ هکتار اراضی الحاقی سقز و گسترش کالبدی شهری نیز همچنان یکی از پروندههای بلاتکلیف شهر است؛ اراضیای که از سال ۱۳۹۵ مصوب شده اما هنوز بخشی از آن تعیینتکلیف نهایی آن انجام نشده است. در حالی که این محدوده میتوانست زمینه تأمین هزاران قطعه مسکونی، کاهش فشار بازار اجاره، ایجاد اشتغال و رونق اقتصادی را فراهم کند، همچنان در پیچوخم اداری و مدیریتی باقی مانده است.
از سوی دیگر، نحوه توسعه فضایی شهر نیز نگرانیهایی جدی ایجاد کرده است. تمرکز پروژههای مسکن مهر و مسکن ملی در محدوده خیابان جامی و مسیر جاقل، بدون پیشبینی زیرساختهای کافی، احتمال بروز گرههای ترافیکی سنگین در سالهای آینده را افزایش داده است. این در حالی است که هنوز مشخص نیست در تدوین طرح جامع جدید سقز تا چه میزان از نظرات کارشناسان بومی، مطالعات میدانی و نیازهای واقعی شهر استفاده شده است.
نمونههایی مانند طراحی بلوار ۴۵ متری پشت شهرک دانشگاه نیز انتقادهایی را برانگیخته است؛ پروژهای که به گفته منتقدان، مسیر ورودی آن مشخص شده اما خروجی مؤثر و متناسبی برای آن تعریف نشده و ممکن است خود به گرهی تازه در ترافیک شهری تبدیل شود، آیا قرار است بلوار۴۵متری که بناست بخشی از بار ترافیکی ترانزیتی شهر از مسیر دیواندره به بانه را منتقل کند منتهی به چراغ قرمز قوخ-شهرک دانشگاه شود که خود درحال حاضر نیز یکی از گره های ترافیکی شهر می باشد!؟
همچنین این پرسش مطرح است که آیا اجرای پروژههای پرهزینهای مانند پل دوطبقه، در شرایطی که شهر همچنان با ضعف خدمات شهری و کمبود زیرساختهای اساسی مواجه است، در اولویت قرار دارد یا خیر؟
در کنار تمام این موارد، موضوع جذب سرمایهگذار بخش خصوصی نیز همچنان مبهم است. شهر سقز با وجود ظرفیتهای اقتصادی و موقعیت جغرافیایی خود، هنوز نتوانسته ارتباط مؤثری میان سرمایهگذاران، صاحبان ایده و مدیریت شهری ایجاد کند. آیا نباید شورا و شهرداری سقز یک مدل سادهSWOT در مورد نقاط قوت وضعف شهر ترسیم نمایند که نقاط ضعف را به نقاط قوت و همچنین نقاط قوت رو تقویت بخشند؟!
متاسفانه پروژههای نیمهتمام و رهاشده شهری میتوانستند با مشارکت بخش خصوصی فعال شوند، اما تاکنون اقدام مؤثری در این زمینه دیده نشده است.
شهر سقز امروز بیش از هر زمان دیگری نیازمند مدیریت مبتنی بر برنامه، تخصص و آیندهنگری است؛ مدیریتی که بتواند از درآمدهای مقطعی، فرصتهای ماندگار بسازد و توسعه شهری را از سطح شعار به مرحله اجرا برساند. بیتردید فرصت باقیمانده برای شورای شهر و شهرداری محدود است، اما هنوز میتوان با کنار گذاشتن اختلافات، بهرهگیری از ظرفیت متخصصان بومی و تدوین یک نقشه راه علمی و واقعبینانه، بخشی از عقبماندگیهای توسعه شهری سقز را جبران کرد.
